Ինչպես են զարգանալու դեպքերը

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ապրիլի 16–ի հանրաքվեն կարելի է շրջադարձային համարել Թուրքիայի պատմության համար: Խորհրդարանական կարգից գերնախագահականի անցումը փոխում է ոչ միայն և ոչ այնքան երկրի կառավարման ձևը, որքան դրա բովանդակությունը: Այսուհետ Թուրքիան կարելի է համարել իսլամական պետություն: Ճիշտ է, դժվար թե այն վերածվի ծայրահեղ իսլամականի, բայց որ նեոօսմանիզմի ու սուլթանիզմի գաղափարախոսությունը գերակայող է դառնալու, արդեն իսկ երևում է: Խիստ խորհրդանշական էր այն հանգամանքը, որ հանրաքվեի արդյունքների հրապարակումից հետո Էրդողանն այցելել էր սուլթանների դամբարան: Կրոնական գաղափարների ու զգացմունքների շահարկումը դառնալու է Էրդողանի հիմնական կռվաններից մեկը: Պատահական չէր, որ հանրաքվեում հաղթանակը Էրդողանը հայտարարեց «հաղթանակ արտաքին ու ներքին խաչակիրների դեմ»:
Ու հիմա, երբ հանրաքվեի արդյունքներն արդեն փաստ են (ճիշտ է, երկրի ներսում դեռ շարունակվում են բողոքի ցույցերը, բայց դրանք դժվար թե արդյունք տան` ինչպես հեղաշրջման փորձից հետո էր, այնպես էլ հանրաքվեից հետո Էրդողանը չի զլանա ընդդիմադիրներին ուղարկել այնտեղ, որտեղ իրեն պետք է), սկսվում է քաղաքականությունը: Բայց ինչպես գրում է The National Interest–ը, Էրդողանի արտաքին քաղաքականությունը դժվար թե շատ փոխվի:
Երբ Եվրոպայի խորհուրդը հայտարարեց, որ «հանրաքվեն ընդհանուր առմամբ չի համապատասխանել ԵԽ չափանիշներին», ԵԱՀԿ–ն էլ կրկնեց նույնը, Էրդողանն ու Չավուշօղլուն Եվրոպային խորհուրդ տվեցին «իմանալ իրենց տեղը»:
Բայց Եվրոպայի պատասխանն էլ բավականին կոշտ եղավ: «Անհրաժեշտ է դադարեցնել Թուրքիայի` ԵՄ անդամակցության շուրջ բանակցությունները և կենտրոնանալ համագործակցության մասին պայմանագրի մշակման վրա»,– Twitter–ի իր էջում գրեց պաշտոնական Անկարայի գլխավոր եվրոպացի քննադատներից մեկը` Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար Սեբաստիան Կուրցը: Իսկ ԵԽ գլխավոր քարտուղար Յագլանդն զգուշացրեց Անկարային, որպեսզի վերջինս «զգույշ լինի հանրաքվեից հետո իր հետագա գործողություններում»:
Փոքրիկ շեղում` 2019 թ. Թուրքիայում սպասվում են խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններ: Եվ հանրաքվեի արդյունքներն էլ ուժի մեջ են մտնելու այդ ընտրություններից հետո միայն: Իսկ մինչև 2019 թ. հայտարարվելու է անցումային շրջան: Ուստի այդ շրջանում էլ Էրդողանի հակաեվրոպական հռետորաբանությունը դժվար թե նվազի:
Ուշագրավ է ԱՄՆ–ի արձագանքը: Հանրաքվեից հետո Թրամփը զանգահարել և շնորհավորել է Էրդողանին: «Նախագահ Թրամփը փորձում է «Ամերիկան դարձնել կրկին հզոր»` ուժեղացնելով երկկողմ կապերը կարճաժամկետ գործարքների ու պրագմատիկ տրանսնացիոնալիզմի միջոցով»,– գրում է The National Interest–ը: Սպիտակ տանն առանձնապես չհետաքրքրեցին եվրոպացի դիտորդների մտահոգիչ զեկույցները: Իսկ պատճառը, թերևս, Սիրիան է: Ամերիկյան ավիահարվածներից հետո Թուրքիան պաշտպանեց Թրամփին ու դա այն դեպքում, երբ գտնվում էր ՌԴ–Թուրքիա–Իրան եռյակում: Մի կողմից, ԱՄՆ–ն խնդիր ունի իր ազդեցության ծիրում պահել Թուրքիային` հեռացնելով ՌԴ–Իրան դաշինքից, մյուս կողմից, նաև Թուրքիայի միջոցով վերահսկել Սիրիայի, այսպես կոչված, չափավոր ընդդիմությանը, որը, ի դեպ, արդեն հասցրել է շնորհավորել Էրդողանին հանրաքվեում տարած հաղթանակի առթիվ: Իսկ Թուրքիայի համար այս պահին գլխավորը թերևս քրդական հարցն է, ավելի ճիշտ` Քրդական պետության ստեղծումը չթույլատրելը: Շատ փորձագետներ համարում են, որ սահմանադրական փոփոխությունները նույնպես որոշ առումով միտված են եղել այդ խնդրին: Իր արդեն նախկին համակարգով, նաև Բրյուսելի պնդմամբ կատարած օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում Թուրքիան իրեն գիտակցում էր որպես բազմազգ և բազմակրոն միավոր: Դրա հետևանքով քաղաքական ասպարեզ մտավ նաև քրդական հարցը: Առաջացավ Թուրքիայի դաշնայնացման խնդիր: Ու հիմա, սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում, այդ վտանգները որոշ չափով մեղմվում են: Կենտրոնաձիգ իշխանության պարագայում, հաշվի առնելով նաև Էրդողանի մարդկային որակներն ու գաղափարական, քաղաքական նկրտումները, որևէ ներքին շարժում արմատախիլ կարվի ամենակոպիտ ձևերով, առանց այլևայլությունների:
Իսկ Ռուսաստանն ու Իրանն առայժմ խիստ զուսպ են իրենց գնահատականներում` հանրաքվեն Թուրքիայի ներքին գործն է և իրենք հարգանքով են վերաբերում թուրք ժողովրդի կամարտահայտությանը:
Ըստ ամենայնի, այժմ բոլոր կողմերը, ներառյալ Թուրքիան, մշակում են նոր մարտավարություն` հաշվի առնելով ստեղծված նոր իրողությունները: Իսկ թե դեպքերն ինչպես կզարգանան, ցույց կտա ժամանակը:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում