Ալիեւին պաշտոնա՞նկ կանեն

Դատելով Ադրբեջանից ստացվող լուրերից՝ «Կասպիցում առաջիկայում հզոր փոթորիկներ են սպասվում»: Մասնավորապես՝ արդեն հայտնի է, որ Ադրբեջանական ամբողջ ընդդիմադիր դաշտը միավորող «Ժողովրդավարական ուժերի ազգային խորհուրդ»-ը պատրաստվում է ապրիլի 9-ին համապետական բողոքի ցույց կազմակերպել այդ երկրում։ Դաշինքի մաս կազմող կուսակցություններից մեկի ղեկավարի խոսքերով` բողոքի ցույցի նպատակն է լինելու համաժողովրդական դժգոհության ձայնը լսելի դարձնել իշխանություններին ու ցույց տալ բոլորին, թե իրականում ինչ խայտառակ վիճակ է տիրում մի երկրում, ուր տառացիորեն միջնադարյան սուլթանական կարգեր են տիրում: Ուշագրավն այստեղ այն է, որ ցույցի կազմակերպիչներն այս ամենը համարում են ոչ թե պարզապես հերթական հակաքայլ՝ ընդդեմ ալիևյան ռեժիմի, այլ՝ ալիևյան կլանի վերջի սկիզբը. ընդդիմությունը պնդում է, որ առաջիկա հանրահավաքը Ադրբեջանում ծայր առնող նոր շարժման սկիզբն է դառնալու, որը վերջ է դնելու ներկա իշխանությանը:
Ավելին՝ պարզվում է՝ Ալիևների կլանի դեմ առճակատվելուն են պատրաստվում նաև Արևմուտքում բնակվող ադրբեջանցի քաղաքական վտարանդիները։ Մասնավորապես՝ «Ադրբեջանը ժողովրդավարության կարիք ունի» կազմակերպությունը հայտարարել է, որ իր նպատակն է դառնալու արտասահմանում ստեղծել պաշտոնական Բաքվին հակադիր ուժ՝ պայքարելու ալիևյան կլանի դեմ. կառույցը մտադիր է համակարգել Ադրբեջանի իշխանություններին ընդդիմացող բոլոր ուժերի գործունեությունը:
Փաստը, որ Անդրկովկասում ստեղծված աշխարհաքաղաքական համընդհանուր մթնոլորտը չափազանց նուրբ է ու պայթունավտանգ, նորանոր ապացույցների կարիք չի զգում. այսպիսի վիճակ է այստեղ արդեն բավական տևական ժամանակ, ինչն ի սկզբանե բացառում է տարածաշրջանի երկրներում տեղի ունեցող լայնամասշտաբ իրադարձությունների ինքնաբուխ լինելու թեզը. այժմ, առավել քան երբևէ, աշխարհի տերությունները իրենց վերահսկողության տակ են ջանում պահել Հայաստանում Վրաստանում և Ադրբեջանում ընթացող ներքին պրոցեսները՝ ժամանակ առ ժամանակ ներազդելով դրանց վրա:
Բնական հարց է առաջանում՝ եթե, այնուամենայնիվ, Ադրբեջանի ներքին քաղաքական կյանքը թևակոխի ալեկոծությունների փուլ, և այս երկրի ընդդիմությունն, իրոք, կարողանա որպես այլընտրանք ներկայանալ իշխող ռեժիմին, այս ամենն ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ արցախյան հակամարտության վրա կամ ի՞նչ կարելի է սպասել Ալիևից այն պարագայում, եթե նրա համար զգալի դառնա սեփական իշխանությունը կորցնելու վտանգը:
Իրականում այս հարցին պատասխան գտնելու համար պետք է վերլուծել այն պրոցեսները, որոնք ներկայումս ընթանում են Ադրբեջանում ու հասկանալ դրանց արմատները: Նախ՝ ակնհայտ է, որ ադրբեջանական ընդդիմության կոնսոլիդացիան, որն այժմ է տեղի ունենում, արևմտյան կոնկրետ կենտրոններից կառավարվող երևույթ է. Արևմուտքը փորձում է Ալիևի համար գունավոր հեղափոխության վտանգ ստեղծել՝ ուժեղացնելու սեփական լծակներն այդ երկրի վրա: Ի դեպ՝ անհանգստանալու օբյեկտիվ հիմքեր Արևմուտքն, իրոք, ունի, քանի որ վերջին շրջանում ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում նկատվող ջերմացումը, բնականաբար, չի կարող անտարբերության մատնվել ՌԴ աշխարհաքաղաքական մրցակիցների կողմից:
Այս ամենն, իհարկե, մեզ սովորական հոլիվուդյան «բլոկբաստեր» կթվար, եթե Հայաստանն ու Արցախը ռազմաքաղաքական կոնֆլիկտի մեջ չգտնվեին Բաքվի հետ. Ադրբեջանում տեղի ունեցող ցանկացած մեծամասշտաբ իրադարձություն կամ գործընթաց մեզ այսպես թե այնպես հետաքրքրում է:
Եթե փորձենք հասկանալ, թե այս ամենն իրականում ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ արցախյան խնդրի վրա, ապա պետք է ասել, որ այս հարցը միանշանակ պատասխան չի կարող ունենալ՝ առայժմ գոնե հիմա: Տարբերակները մի քանիսն են: Առաջին տարբերակն այն է, որ այս ամենն իրականում կարող է 2016թ-ի ապրիլյան իրադարձություններին նախորդած որոշ պրոցեսների կրկնություն հանդիսանալ: Չմոռանանք, որ երբ ապրիլին ադրբեջանցիները հարձակում կազմակերպեցին Արցախի դեմ, Ալիևը գտնվում էր ԱՄՆ-ում, ինչը, բնականաբար, բացառում է նույն ապրիլյան պատերազմի ինքնաբուխ լինելու հանգամանքը: Հաշվի առնելով պատմությունը՝ կարելի է ենթադրել, որ ադրբեջանական ընդդիմության կոնսոլիդացիան, այս երկրում սոցիալ-տնտեսական վիճակի սրացումն ու այդ իրողության շահարկումը կարող է ստիպել Ալիևին մարտական գործողություններ սանձազերծել ընդդեմ Արցախի (խոսքը գնում է ոչ թե լայնամասշտաբ պատերազմի, այլ՝ ընդամենը մարտական որոշակի գործողությունների). ակնհայտ է, որ այս ամենը թատերական ներկայացման ռեժիսորները կարող են հմտորեն օգտագործել Անդրկովկասում իրավիճակը թեժացնելու համար՝ հակառակ այստեղ նկատվող դրական որոշակի տենդենցների: Չմոռանանք՝ արևմտյան էլիտաներն ամենևին էլ մեկ ընդհանրում համամասնություն չեն. կան կոնկրետ կլաններ, որոնք հաճախ միմյանց դեմ հակամարտության մեջ են մտնում՝ յուրաքանչյուրն ելնելով սեփական շահերից:
Երկրորդ տարբերակը, որ ևս չի բացառվում, Ադրբեջանին պատերազմական գործողություններից հետ պահելն է: Ենթադրելի է, որ այս ամենը կարող է լինել նաև ազդակ՝ Ալիևին, որպեսզի վերջինս ընդառաջ գնա խաղաղության այն գործընթացին, որ տերությունները ջանում են առաջ տանել հատկապես վերջերս. Օլանդի պատրաստակամությունը՝ կազմակերպելու Սարգսյան-Ալիև հանդիպում չի կարող օդում կախված մնալ, քանի որ դա, ըստ էության, հարված կդառնա ընդդեմ Արևմուտքի հեղինակության ու ցույց կտա Ռուսաստանի անվիճելի առաջատարությունն այս նուրբ հարցում:
Այս երկու տարբերակներին զուգահեռ կա ևս մեկը, որը նույնպես չի կարելի անտեսել, ու որը կապված է ամերիկյան նոր վարչակազմի հետ: Բանն այն է, որ հատկապես վերջին շրջանում փորձագիտական հեղինակավոր շրջանակներում ինտենսիվորեն շրջանառվում է այն թեզը, թե Թրամփի քաղաքական թիմի վարչակազմի առաջնահերթ գործողություններից մեկն էլ առաջիկայում դառնալու է Ադրբեջանում իշխող ռեժիմի տապալմանը միտված հստակ գործողությունների կիրառումը: Թե կոնկրետ ինչի հետ դա կարող է կապված լինել, խոսակցության մի փոքր այլ թեմա է, բայց որ նման հավանականությունը չի կարելի բացառել ևս, անհերքելի է:
Իսկ թե կոնկրետ ինչ իրադարձություններ կհետևեն ադրբեջանական խժդժություններին, և կամ այս ամենը կոնկրետ ինչ ազդեցություն կարող է թողնել արցախյան հակամարտության վրա, կարող է ցույց տալ միայն ժամանակը, բայց որ իրավիճակն Անդրկովկասում չափազանց լարված է, անհերքելի է. իրադարձություններն այստեղ անասելիորեն արագ են զարգանում:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ