Էդ մեր ու «ազգի» համար են իրենցը ճղում

Հայրենիքի, անշուշտ, մեծն է լավը: Ինչպես եւ վարունգի` կանաչը: Աղջկա՝ կույսը: Կրծքի՝ երկու հատը: Ազգի՝ համաշխարհայինը: ՀՀՇ-ի՝ նախկինը: Ռամկավարի՝ դաշնակը: Դաշնակի՝ հիմարը: Դեպուտատի՝ օգտագործածը: Ռեզինի՝ կոմպլեմենտարը, վերջում գլխին քաշելու համար: Իսկ խոսնակի՝ խոշորը: Փոխխոսնակի՝ խուրդեն:
Վարչապետի՝ հաստը: Արտգործնախարարի՝ ծալովին: Ընդդիմադրի՝ փսլնքոտը: Սոցիալիստի՝ Աշոտը: Կոմունիստի՝ պահանջատերը: Խմբագրի՝ քյառթուն: Պուտանկի՝ մատղաշը: Խաշի՝ թափանցիկը: Իկեբանայի՝ ժինգյալով հացը: Վարկի՝ կորածը:

Ազգին չկպչենք: Որովհետեւ ազգը չի կարող լինել ախմախ: Անհատապես, բոլորը, կարող են լինել անխելք, բայց հավաքականորեն՝ ազգը լինում է երկու տիպի․ ամերիկացու տիպը՝ տուպոյ, հարուստ ու անդարդ, եւ հայի տիպը՝ շուստրի, թշվառ ու մտահոգ: Մի խոսքով՝ անբախտ:

Ո՞վ չէր ուզենա, որ իր երկրի բյուջեն լինի Ամերիկայի բյուջեի չափ, բանակը՝ չինականի, Փոքր Մասիսը՝ Մեծից բարձր, իսկ Հայրենիքը՝ մի քանի հատ, ու բոլորը պատմական: Նաեւ՝ ծովից ծով:
Ընդհանրապես ասած, սովորական սկտըրչի ազգերը ընդամենը մեկ հայրենիք են ունենում, բայց արի ու տես, որ այն ոչ միայն սիրում են, որի մասին ոչ միայն երգեր են երգում, այլեւ դեպքից-դեպք պաշտպանում էլ են: Նաեւ, որքան էլ տարօրինակ թվա, այնտեղ ապրում են: Անկախ այն բանից՝ մեծ է, թե փոքր: Հաստ է, թե բարակ: Երկար է, թե կարճ: Քարից հաց քամելու մազոխիստական հաճույքի հնարավորություն պարգեւո՞ւմ է, թե ոչ: Պատմական թշնամի ունենալու բերկրանք պատճառո՞ւմ է, թե՞ չի պատճառում: Եւ պատկերացրեք, առանց այդ «ազգային առանձնահատկությունների» անհրաժեշտության գիտակցության՝ ապրում են անդարդ, իրենց մեծ ու փոքր, տափակ ու կանաչ հարթավայրերում, եւ դեգրադացվում՝ ցեղասպանության ու պահանջատիրության նման հոգին վեհացնող բաների բացակայության պատճառով:
Ճիշտ է, ամենքն էլ հոգու խորքում ուզում են մեկից ավելի Հայրենիք: Նրանք էլ են հոգու խորքում ուզում մի քիչ ավելի լեն դաշտ, մի քիչ ավելի խոր գետ: Բայց որովհետեւ բոլորն են դա ուզում, ստիպված ամենքը յոլա է գնում եղածով․ կինը՝ աստծո տված ամուսնու ներուժով, ամուսինը՝ իր կնոջ տված նաղդով: Ձախ ու աջ շեղումներն էլ լինում են անհատական թուլությունների շրջանակներում, ոչ թե մերի նման ազգային-համազգային-մղձավանջային: Համենայն դեպս, հրապարակային քննարկման առարկա չեն դարձնում մեծն ու փոքրը, հաստն ու բարակը, կանաչն ու ճլորածը: Համենայնդեպս, ուստեն, ի նշան բողոքի, ընդդեմ պատմական, մարդակազմական անարդարության, պատին զարկելով չի ջարդում իր չաքուչը, ինչ է թե՝ ուրիշինի կոթը բռնելու ավելի հարմար է: Ի դեպ, եթե բանը անարդարության հասավ, կարելի է նեղանալ սեփական հորից վերջին հաշվով: Բայց չէ: Խռովելը խռովել է, պետք է խռովել մասշտաբայնորեն: Աշխարհացունց ընդվզումով: Մինչեւ ինքնամզում: Մինչեւ ինքնամսխում: Մինչեւ քոքը:
Լոռեցիք անհիմն շատ ու մեծ բաներ ուզող ուզվորի համար ազդեցիկ մի խոսք ունեն․ «Շատը գոմշի թրիքն է, մեծը՝ իշի ****»: Հասկացաք: Խոսքը մեր մեջ, եթե հայրենիքում չես ապրում, քո համար ի՞նչ տարբերություն՝ մե՞ծ է, թե՞ փոքր: Հա՞ստ է, թե՞ բարակ: Պատմակա՞ն է, թե՞ ներկա: Փոսո՞ւմ է, թե՞ ... Բայց սա հասարակ մահկանացուի միտք է, այլ ոչ կենցաղային ու քաղաքական գող ու բոզի, որի համար մեծ՝ նշանակում է կուշտ ու անպատասխանատու: Մի տեղ ապրում են, մյուս տեղը գողանում, երրորդ տեղը թռցրածը թաքցնում են, չորրորդ տեղը շնանում։ Էլ չեմ ասում բնածին ապուշության մասին:

Բայց պարզվում է, որ մենք հանդես ենք բերում պատմական կուրություն: Չենք հասկանում, որ նրանք դա մե՛զ համար են անում: Մեզ համար են պահանջում մեծ Հայաստան: Իրենց հազար տարի մնա՝ պետք չի: Էդ մեր ու «ազգի» համար են իրենցը ճղում: Իրենց ո´չ նախնիներն են ապրել այս հողում, ո´չ իրենք են ապրում, ո´չ էլ իրենց սերունդներն են ապրելու: Այդ մեծ հայրենիքը, պարզվում է, նրանք ուզում են մեզ ու մեր երեխաների համար: Իսկ մենք երկու ոտքներս դրել մի ոտնամանում ու գոռում ենք՝ «Չէ մենք պուճուր Հայրենիք ենք ուզում»: Ճիշտն ասած, մենք էլ ենք մեր հոգու խորքում մեծ Հայրենիք ուզում, ինչպես ամեն մի կով՝ փորի, թե մայրական բնազդով, ուզում է ավելի ընդարձակ մարգագետին: Բայց ի տարբերություն մայրական-անասնական բնազդով ընդարձակ մարգագետին տենչացող կովի, ի տարբերություն հյութալի առվույտներում անտերությունից ու անվերահսկելիությունից կերկոխ եղած-պայթած կովի, մենք չենք ուզում ազգովին դառնալ այն թերմաշը, որը հենց կողքից մեկը գոչում է՝ «հրես խիարը», աղը առած վազում է՝ վրան ցանելու: Իհարկե, գոնե մեկ անգամ կծելու հույսով․․․

Բայց ինչո՞ւ սկսեցինք ու վերջացրինք կանաչ խիարի պատմությամբ: Չէ՞ որ խոսքը Հայրենիքի մասին էր լինելու:

Վանո ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ