Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … «Երկաթյա վարագույր»

Համարվում է, որ «Երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը պատկանում է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ ՈՒինստոն Չերչիլին, ով 1946 թվականի մարտի 5-ին  ԱՄՆ-ի Միսսուրի նահանգի Վեստմինստերյան քոլեջում բացատրելով ֆաշիզմին հաղթած երկրների միջև ծագած և զարգացող տարաձայնությունները ասել է. «Սկսած Բալթիկ ծովում գտնվող Շտետինից մինչև Ադրիատիկում գտնվող Տրիեստա, ամբողջ Եվրոպայով մեկ իջեցվել է երկաթյա վարագույր»: Իսկ ո՞վ է առաջինը արտահայտել այդ քաղաքական «Երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը, որը ի վերջո նշանակում է ինչ որ երկրի հետ կապերի խզում և մեկուսացում: Պարզվում է, որ «երկաթյա վարագուր» արտահայտությունը մինչև ՈՒինստոն Չերչիլը այլ քաղաքական գործիչներ էլ են  ասել: ՈՒղղակի Չերչիլի դեպքում «սառը պատերազմը» նոր-նոր էր սկսվել  և այդ հիշվող բառերը արտատպվել են բոլոր առաջատար թերթերի հոդվածների գլխագրերում: Արդյունքում էլ «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը սխալմամբ վերագրվել է Չերչիլին: Չերչիլը «երկաթե վարագույր» ասելով ի նկատի է ունեցել տեղեկատվական, քաղաքական և սահմանային այն արգելքը, որը ԽՍՀՄ -ն ու Սոցիալիստական լագերի  պետություններին  մեկուսացրել է կապիտալիստական  պետություններից: Մեկուսացման այս քաղաքականությունը ունեցել է փոխադարձ բնույթ: Իրականում «երկաթյա վարագուր» արտահայտությունը առաջին անգամ օգտագործել է Բելգիայի թագուհի Ելիզավետան 1914 թվականին: Բանն այն է, որ այն ժամանակ սկսվել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմը և գերմանական բանակը հարձակվում էր, և այդ առիթով Ելիզավետան ասել է. «Այժմ իմ և Գերմանիայի միջև կարծես թե «երկաթյա վարագույր» է ընկել»: Դրանից հետո 1917 թվականին այս արտահայտությունը  օգտագործել է ռուս փիլիսոփա Վասիլի Ռոզանովը, որը Հոկտեմբերյան հեղափոխության  դեպքերը համեմատել է  թատերական ներկայացման հետ, որից հետո «ճռռալով» ռուսական պետության  վրա է իջել երկաթե հսկայական վարագույրը, ի նկատի առնելով ՍՍՀՄ-ի ինքնամեկուսացումը այն տարիներին: Հետագայում 1919 թվականին Բեռլինում անգլիական դեսպան Ժորժ Կլեմանսոյը այսպես է բացատրել նախատեսվող փոխադարձ չհարձակվելու պայմանագրի կնքումը ֆրանսիացիների և գերմանացիների միջև. «Ես մնում եմ այն կարծիքին, որ լավագույն պաշտպանությունը ինչպես ֆրանսիացիների, այնպես էլ գերմանացիների համար կարող է դառնալ երկաթյա վարագույրը: Այսինքն ես ի նկատի ունեմ այնպիսի չեզոք զոնան, որը խախտել ոչ մեկը չի համարձակվի: Ընդ որում նման երկաթյա վարագույր կարող է դառնալ Լա -Մանշ նեղուցը»: Իսկ 1945 թվականի փետրվարի 8-ին գերմանական «Դաս Ռայխ» թերթում լույս է տեսնում «Երկաթյա վարագույրից այն կողմ» վերնագրով հոդված, և հետո նույն տարվա փետրվարի 25-ին նույն թերթը հրատարակել է Գերմանիայի Պրոպագանդայի նախարար Յոզեֆ Գեբբելսի ճառը, որտեղ նա երկու անգամ հիշատակել է «Ռուսաստանի և Գերմանիայի միջև առկա երկաթյա վարագուր» արտահայտությունը: Ամենահավանականը հավանաբար այն է, որ Չերչիլը «երկաթյա վարագուր» աարտահայտությունը վերցրել է հենց Գեբբելսի այդ ճառից:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը