Այն, ինչից պետք է սկսել անվտանգության որակի փոփոխությունը

1in.am

Դեկտեմբերի 29-ի առավոտյան Տավուշում տեղի ունեցած ադրբեջանական դիվերսիան խլեց երեք հայ զինծառայողի կյանք, դրա հետ մեկտեղ հանրության ուշադրությունը տարեմուտի մրցավազքից կենտրոնացնելով այնտեղ, որտեղից այդ ուշադրությունը չպետք է հեռանա երբեք` անվտանգություն: Ընդ որում, անվտանգություն բառի լայն իմաստով, որը ներառում է և՛ ռազմական, և՛ քաղաքական, և՛ թե քաղաքացիական բաղադրիչները տարբեր շերտավորումներով: Այդ իմաստով, 2016 թվականը Հայաստանի համար,- Արցախն իհարկե ներառյալ,- հանդիսացավ իսկապես բացառիկ տարի, դժբախտաբար՝ ոչ լավ, իսկ զգալիորեն նաև պարզապես ողբերգական իմաստով: Այս ամենը, սակայն, մենք մեր միջով կարծես թե անցկացրինք կամ անցկացնում ենք առավելապես էմոցիոնալ, հուզական գծերով, մինչդեռ տեղի ունեցածը, և ինչպես Տավուշի դեպքը վկայեց` շարունակվողը պահանջում է մեզանից այդ ամենի պրագմատիզացում, ռացիոնալացում և խորքային դիտարկում թե՛ իբրև հասարակություն, թե՛ իբրև պետություն: Պատերազմի մեջ գտնվող երկրում չի կարող լինել այլ կերպ: Միայն այլ կերպ չլինելու պարագայում է, որ մենք ունենք մեր պետության անվտանգությունն առավելագույն բարձր մակարդակով ապահովելու հնարավորություն, ինչը նշանակում է անվտանգություն հասկացություն սահմանին կանգնած զինվորից սկսած, մինչև թիկունքում գտնվող որևէ ռազմավարական օբյեկտ, կամ ներքին հասարակական, տնտեսական, քաղաքական կայունություն:

Երբ անվտանգության խնդիրը հանրությունն իր օրգանիզմով անցկացնում է առավելապես հուզական մակարդակում, զգայական ընթացքով, անվտանգությունը դրանից չի շահում` շահում են անվտանգությունը շահարկող ուժերը, լինի իշխանություն, թե որևէ մերձիշխանական կամ ընդդիմադիր քաղաքական կամ տնտեսական խմբավորում: Մի բան, որին մենք բախվել ենք երկու տասնամյակ շարունակ, բայց լրջորեն նկատել ենք միայն 2016 թվականին` Ապրիլյան պատերազմի հետևանքով: Հայաստանի հասարակության առաջ դրված է պարզ խնդիր, որը, սակայն, չի ստանում համարժեք լուծում` անվտանգությունը քաղաքական դաշտին ծառայելու փոխարեն, քաղաքական դաշտը պետք է ծառայի անվտանգությանը: Եվ այստեղ, իհարկե, առաջնային և գերակա պատասխանատվությունն իշխանությանն է, ինչը, սակայն, խորքային առումով տապալված էր թե մինչև ապրիլ, թե տապալված վիճակում է ապրիլից հետո էլ, չնայած կատարվող քայլերին: Բանն այն է, որ ինչքան էլ ողջունելի է առաջնագծում կատարվող փոփոխությունը, սպառազինության համալրումը, կատարված մի շարք կադրային փոփոխությունները` սկսած ՊՆ համակարգից, մինչև առանձին զորամասերի և միավորումների հրամանատարներ, այնուհանդերձ անվտանգության հրամայականն ու արձանագրված բացերը պահանջում են համակարգային քայլեր նաև այլ ոլորտներում, այդ թվում՝ տնտեսության, կառավարման: Այստեղ, սակայն, կատարվող փոփոխությունները արդեն հանգում են ոչ թե պետական անվտանգությանը, այլ իշխանության անվտանգությանը, կատարվում են այդ տրամաբանությամբ, այդ առաջադրանքի գերակայությամբ: Այդ իսկ պատճառով դրանք տեղի են ունենում շատ դանդաղ, փոքր ծավալներով, որը բավարարում է միայն համակարգի առաջ կանգնած մարտահրավերները սպասարկելուն, իսկ պետական մարտահրավերները մնում են ժամանակի հույսին:

Միևնույն ժամանակ, իշխանությունը այդ հարցում ինքն իրեն չի «դավաճանի» այնքան ժամանակ, քանի դեռ ինքն իրեն չի «դավաճանում» հայաստանյան քաղաքական դաշտն ու չի փոխում թե՛ իր առաջնահերթությունները, թե՛ դրանց կապակցությամբ հանրության հետ աշխատանքի բովանդակությունն ու մեթոդները, այդ առումով հանրային ճնշում բանեցնելով իշխանության վրա: Դա պահանջում է հանրային գիտակցության մեջ անվտանգություն հասկացության արմատական վերանայում, համալիր, խորքային վերանայում, երբ հանրային գիտակցության մեջ անվտանգությունը կընկալվի արդեն ոչ միայն վերջնական «սպառման» առարկա, այլ որպես ձևավորվող «արդյունք», որի պարագայում հանրությունն ինքը այդ արդյունք ստեղծողն է, ոչ թե ընդամենը սպառողը: Դա ընդլայնում է անվտանգություն հասկացությունը և սպասարկման շրջանակը, ինչն անխուսափելիորեն ազդեցություն է թողնելու նաև այդ հասկացության սպասարկման որակի վրա: Բանն այն է, որ առ այսօր Հայաստանի հանրային գիտակցության մեջ անվտանգությունը գերակշիռ մասով ընկալվում է իբրև «սպառման» ենթակա ֆիզիկական նշանակության և ազդեցության ապրանք, որ ձևավորում և մատուցում է իշխանությունը: Իրավիճակի փոփոխությունն անխուսափելի կլինի, երբ հանրությունն անվտանգությունը դիտարկի իբրև իր կյանքի արդյունք, որի սպասարկման պատասխանատվությունը դրվում է իշխանության վրա: Այդ դեպքում իշխանությունն անկարող է լինելու չարձագանքել հանրային ընկալումներում տեղի ունեցող այդ փոփոխությանը: Այդ տեսանկյունից ահռելի անելիք ունի ընդդիմությունը, կամ պետք է ունենա, քանի որ հենց ընդդիմության շահն է, որ տրամաբանորեն ընկած է այդ տրանսֆորմացիայի անհրաժեշտության մեջ: