Ընտրությունը կատարվել է

Իգոր Մուրադյան, «Լրագիր»

Ինչ ընտրություն կկատարի Ռուսաստանը: Կհաղթի՞ Ռուսաստանը, եւ ի՞նչ հեռանկարում կարող է հաղթել:
Ռուսաստանը Հայաստանում ձգտում է հստակության, կանխատեսելիության եւ միաչափության եւ ջանքեր է գործադրում ատլանտիստական «կուսակցություն» ստեղծելու համար, խաղադրույք կատարելով ոչ պոպուլյար հնարքների վրա: Սակայն խաղային իրավիճակը կարող է շատ հեշտ եւ արագ տրանսֆորմացվել դետերմինացված եւ ստացիոնար իրավիճակի:
Լիովին ակնհայտ է, որ ոչ Սերժ Սարգսյանի, ոչ էլ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի վրա ամերիկացիները խաղադրույք չեն արել, նրանք երկուսն էլ բավական օդիոզ կերպարներ են՝ ամենաանընդունելի ու տհաճ հանգամանքների հետ կապված բազմաթիվ շղթաներով ու պարտավորություններով:
Ժամանակն է հասկանալ, որ հայկական գործնականում ողջ քաղաքական էլիտան հայտնվել է համաշխարհային քաղաքականությունից դուրս եւ ուժի համաշխարհային կենտրոնների համար չի կարող ընկալվել որպես գործընկեր: Դա վերաբերում է ոչ միայն քաղաքական ղեկավարությանը, այլեւ քաղաքական դասին, բիզնես-շրջանակներին, վարչակազմին, որոնք ընկալվում են որպես որեւէ դիրքորոշում չունեցող սերվիսային գործիչներ:
Եվ այնուամենայնիվ, չնայած նրան, որ Սարգսյանն ու Տեր-Պետրոսյանը քաղաքական մրցակիցներ են, հիմքեր չկան պնդելու, որ նրանք սկզբունքորեն տարբեր նպատակներ են հետապնդում: Նրանք երկու խմբավորման առաջնորդներ են, որոնք ձգտում են իշխանության, եւ հենց այդկերպ էլ ընկալվում են ամերիկացիների կողմից:
Ամերիկացիները եզրահանգել են, որ պետք է աշխատել այն խմբավորման հետ, որն իշխանություն է, ակնհայտ եւ ուժեղ աջակցություն չցուցաբերելով ընդդիմությանը: ԱՄՆ-ն Հայաստանում առայժմ չի տեսնում իր համար «իդեալական» քաղաքական խմբավորում, որը կարող էր պրո-ամերիկանիզմը կամ ԱՄՆ-ի հետ սերտ համագործակցությունը համատեղել ժողովրդավարական նորմերը պահպանելու հետ:
Հայաստանի ակտուալ քաղաքական գործիչները, որոնք առավել իրատեսական հավակնություններ ունեն, չեն դիմացել քաղաքական պայքարի տեմպերին ու ռիթմին եւ որոշել են օգտվել արտաքին քաղաքական ռեսուրսներից ներթիմային հարաբերություններ պարզելու համար:
Ընդ որում, տեղի ունեցավ ավանդական «տնից աղբը հանելը», քանի որ ստեղծված իրավիճակում երկրում չի աշխատում նույնիսկ այնպիսի փորձված ռեսուրս, ինչպիսին կոմպրոմատն է, իսկ ավելի ճիշտ՝ գլխավոր կոմպրոմատը դարձել է աշխարհքաղաքական կողմնորոշումը:
Բայց ի՞նչը կհանգեցնի այս կամ այն տերության ազդեցության ուժեղացմանը Հայաստանում, որտեղ քաղաքական դասը եւ հասարակական ակտիվ շերտերը ծայրաստիճան պոպուլյար չեն, բայց պահպանվում է հասարակական-քաղաքական կայունությունը:
Հայաստանի հանդեպ ԱՄՆ նպատակը միայն հայկական գործոնը որպես լծակ Թուրքայի դեմ օգտագործելը չէ: ԱՄՆ-ն փորձում է թույլ չտալ, որպեսզի Ռուսաստանը օգտագործի Հայաստանը որպես իր գործընկեր ու դաշնակից, ինչպես նաեւ Հայաստանը հանել ռուսական քաղաքական խաղից:
Այս մոտեցումն ու դիրքորոշումը կախված չեն ներքաղաքական կյանքի ազդեցությունից: Ներքին քաղաքական գործընթացների վրա ազդելու ամերիկյան եւ ռուսական ջանքերը չեն հանգեցնի քաղաքական գործիչների եւ հասարակության կողմից երկու տերությունների քաղաքականության նախընտրության ուժեղացմանը:
Պետությունը, որը շարագրգռված է Հայաստանում ազդեցության ուժեղացմամբ, չպետք է պահանջի ղարաբաղյան խնդիրի կարգավորումը այն ոչ իրատեսական սխեմաների շրջանակներում, որոնք լավ հայտնի են: Չպետք է պնդի ընտրովիությունն արտաքին քաղաքականության եւ գեոտնտեսական ոլորտում:
Հնարավոր չէ Հայաստանից խլել տնտեսական եւ անվտանգության խնդիրներում ընտրության իրավունքը, հատկապես որոշակի հարցերում: Արտաքին կողմերի ներքաղաքական նախընտրությունները կհանգեցնեն կտրուկ արձագանքի: Գործընկերը, հատկապես ռազմավարական գործընկերը չպետք է կասկածի տակ դնի գործընկերոջ «հավատարմությունը» եւ սահմանափակի նրա արտաքին հնարավորությունները, ինչը կհանգեցնի նրա թուլացմանը:
Այդ ընտրությունը, սակայն, տեղի է ունեցել: Ռուսաստանը Հայաստանին տնտեսապես նվաստացնելու, ռազմական վնաս հասցնելու, ՆԱՏՕ-ի հակառակորդ դարձնելու, ՆԱՏՕ-ի եւ Եվրամիության հետ համագործակցություն թույլ չտալու, երկիրը գաղութային մոդելի վասալ դարձնելու քաղաքականություն է վարում:
Ոչ ԱՄՆ-ն, ոչ էլ Եվրամիությունը չեն կարող անհրաժեշտ չափով հանդես գալ այդ մոդելի դեմ, քանի որ դա արտացոլվելու է Ռուսաստանի քաղաքականության եւ քարոզչության մեջ, եւ ռուսները կսկսեն խոսել արտաքին միջամտության մասին: