Ուշագրավ զարգացումներ Արաբական աշխարհում

1in.am

Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության խորհրդարանում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը բարձրացնելը պայմանավորված է եգիպտա-թուրքական հարաբերությունների սրմամբ:

Հայ մասնագետներն այսպես են մեկնաբանում տեղեկությունը Եգիպտոսից, ըստ որի՝ եգիպտական խորհրդարանի ավելի քան 300 պատգամավորներ աջակցություն են հայտնել 1915 թ. Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման մասին բանաձևի նախագծին: Նշվում է, որ բանաձևը կարող է ընդունվել մինչև 2016-ի տարեվերջ, թեև փորձագետները դժվարանում են հստակ ասել, թե ինչ աստիճանի հավանականություն կա, որ բանաձևը կհաստատվի:

Մասնավորապես, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն, պատմագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Մելքոնյանը կարծում է, որ ներկայումս Եգիպտոսում շատ նպաստավոր վիճակ է ստեղծվել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար, և օրինակ՝ գիտական շրջանակներն այդ երկրում հակված են ճանաչելու ցեղասպանությունը:

Պատմաբանը չի բացառում, որ Եգիպտոսի կողմից ճանաչման դեպքում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ալիք բարձրանա Արաբական աշխարհում:

«Չի բացառվում, հատկապես եթե հիշենք, որ Թուրքիան վերջին տարիներին ներկայանում էր որպես իսլամական աշխարհի լիդեր, և այդ քաղաքականությունը ձախողվեց, և հարևանների հետ «զրո խնդիրը» դարձավ 100 տոկոս խնդիր բոլոր հարևանների»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ասաց Աշոտ Մելքոնյանը:

Ընդհանրապես, արաբական որևէ երկիր պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը: Իսկ եթե լինենք ավելի ճշգրիտ, որևէ իսլամադավան արաբական երկիր չի ճանաչել, քանի որ կա բացառություն՝ Լիբանանը, որը նախ, առանցքային նշանակություն չունի Մերձավոր Արևելքում, երկրորդը՝ չի համարվում մուսուլմանական պետություն:

Վերջին մի քանի տարիներին Սիրիան է զգալիորեն մոտեցել ցեղասպանության ճանաչմանը՝ այդ երկրում շարունակվող հակամարտության և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների ծայրաստիճան սրման համապատկերում: 2015-ի մարտին Սիրիայի խորհրդարանում՝ Ժողովրդական ժողովում, հրավիրվեց հատուկ նիստ ՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, ելույթ ունեցավ խորհրդարանի նախագահ Մուհամմադ Ջիհադ ալ-Լահամը՝ փաստելով, որ 100 տարի առաջ օսմանյան կառավարությունը ցեղասպանություն է իրականացրել բարեկամ հայ ժողովրդի հանդեպ, և իրենք լիակատար համերաշխություն են հայտնում հայ ժողովրդին: Հայոց ցեղասպանության մասին իր հարցազրույցներում խոսել է նաև Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադը, բայց պաշտոնական բանաձև Սիրիայում առայժմ չի ընդունվել:

Արաբագետ Գոռ Գևորգյանը չի կարծում, որ Եգիպտոսի կողմից Հայոց ցեղասպանության հնարավոր ճանաչումը լուրջ նախադեպ կդառնա արաբական մյուս երկրներում ցեղասպանության ճանաչման համար, քանի քաղաքական իրավիճակը արաբական շատ երկրներում այնքան անկայուն է, որ դժվար թե այդ երկրները ուշադրություն դարձնեն ցեղասպանության հարցին:

Եգիպտոսի խորհրդարանականների քայլը, արաբագետի խոսքերով՝ հակաթուրքական բնույթ ունի: Եգիպտոսի հայկական համայնքն էլ փոքրաթիվ է, վերջին շրջանում հայերի թիվն էլ ավելի է նվազել Եգիպտոսում, ուստի սա չենք կարող վերագրել հայկական լոբբինգին: Ամենակարևոր գործոնը այստեղ Եգիպտոսի ներկայիս նախագահ Աբդել Ֆաթթահ աս-Սիսիի և Թուրքիայի ղեկավարության լարված հարաբերություններն են:

Հարցին, թե ի՞նչ դերակատարում է ունեցել հայկական դիվանագիտությունը այս հարցում, մեր զրուցակիցն ասաց, որ բոլոր արժանի դափնեպսակները տալով Եգիպտոսում Հայաստանի դեսպանին՝ որպես լավ դիվանագետ, չի կարծում, թե եգիպտական իշխանությունների այս որոշումը Եգիպտոսում հայկական դիվանագիտության հաղթանակն է կամ զուտ հայկական դիվանագիտության գործունեության արդյունքը:

«Իրականում սա հետաքրքիր գործընթաց է: Այստեղ առաջին հերթին պիտի հաշվի առնենք եգիպտա-թուրքական հարաբերությունները: Հայտնի է, որ Սիսիի գլխավորած իշխանությունը առաջին իսկ օրվանից չի ընկալվել Թուրքիայի կողմից՝ իբրև օրինական իշխանություն. Էրդողանը բազմիցս հայտարարել է, որ հնարավոր է՝ միջազգային դատապարտություն լինի Սիսիի նկատմամբ, որովհետև Սիսին իշխանության է եկել հեղաշրջման միջոցով և անօրինական ձևով: Բոլորը գիտեն, որ Էրդողանը հակված էր դեպի իսլամիստների՝ «Մուսուլման եղբայրների» իշխանության գոյատևումը Եգիպտոսում: Սա է հիմնական փաստարկը, որը կարող ենք օգտագործել: Ըստ էության՝ մյուս փաստարկները ևս կապվում են Թուրքիայի հետ: Եգիպտա-թուրքական հարաբերություններն այն աստիճան լարված են, որ Եգիպտոսը նույնիսկ արգելել էր Թուրքիայի տուրիստական օդանավերի մուտքը Եգիպտոս: Վերջերս լարվածությունը, կարծես թե, մի փոքր թոթափվեց, Եգիպտոսն ու Թուրքիան փոխադարձ արտահայտություններ արեցին, բայց կրկին չեմ կարծում, որ հարաբերությունները շիտակ կլինեն»,- «Առաջին լրատվական»-ին ասաց Գոռ Գևորգյանը:

Ինչ վերաբերում է հարցին, թե ի՞նչ հավանականություն կա, որ բանաձևը կընդունվի, Գոռ Գևորգյանն ասաց․ «Եգպիտոսը չունի տնտեսական այնպիսի կախվածություն Թուրքիայից, որպեսզի վախենա գնալ այդ քայլին, բայց առհասարակ թուրքական գործոնը Արաբական աշխարհում շատ ազդեցիկ է, ինչը շատ կարևոր է:

Արաբներից շատերը ձգտում են Թուրքիայի հետ ունենալ դրական կանոնավոր հարաբերություններ: Նույնիսկ Բաշար ալ-Ասադը, մինչև այս վիճակի մեջ հայտնվելը, Թուրքիայի հետ դրական հարաբերություններ ուներ: Նույնը կարելի է ասել նաև Եգիպտոսի քաղաքականության մասին»: