Պետք է պատմաբանների ուշադրությունը կենտրոնացվի Ադրբեջանի կողմից իրականացվող խորհրդաֆոբիայի և հայաֆոբիայի վրա

vpk-news.ru-ն իր «Թուրքիան վերադառնում է լենինյան նվերի հետևից» հոդվածում գրում է, որ Լոնդոնն ու Անկարան միշտ էլ պատրաստ են եղել բաժանել ադրբեջանական նավթն ու գազը: Մեծ Բրիտանիայի, Թուրքիայի և ընդանրապես ՆԱՏՕ-ի նպատակները Կովկաս-Կասպիական տարածաշրջանում անփոփոխ են: Դրանք են` նավթային և գազային պաշարների և հումքի տեղափոխման ուղիների նկատմամաբ հսկողությունը, ինչպես նաև Ռուսաստանի հարավային սահմաններին լարվածության պահպանումը: Այդ նպատակների համար, եթե ծագում է հարմար իրավիճակ, գործի է դրվում Արևելքի կողմից աջակցվող պանթուրքիզմի գաղափարախոսությունը: Սրանք այն հիմնակական գնահատականներն են, որոնք տրվել են Բաքվի բրիտանա-թուրքական օկուպացիայի և Կարակումում Բաքվի 26 կոմիսարների գնդակահարման 100-րդ տարելիցին նվիրված՝ Մոսկվայում ընթացած Ձախ պատմաբանների ակումբի և վերլուծաբանների խորհրդաժողովի ժամանակ: Ինչպես նշել է համաժողովի մոդերատոր Վլադիմիր Կորնեևը, 1918 թվականի և 2018 թվականի նպատակները նույնն են՝ նավթը և գազը, նաև այդ ամենի տեղափոխման ճանապարհները: Նա, ինչպես և համաժողովի այլ մասնակիցները՝ քաղաքագետներ և պատմաբաններ Դարյա Միտինան, Վարդան Բաղդասարյանը, Ալեքսանդր Կոլպակիդին և Անդրեյ Արեշևը, նշել են նաև, որ պետք է ուշադրություն դարձնել Անդրկովկասի պատմության ահագնացող խեղաթյուրումների վրա՝ մանավանդ 1910-1920 թվականների ժամանակահատվածի մասով: Նման կարծիք ունեին նաև այլ ռուս փորձագետներ, որոնք փորձում էին հարմարվել արևելյան հարցապնդումներին: Այստեղից էլ ստացվեց, որ ուղղակի կամ միջնորդավորված ձևով զգացվում էր Մոսկվայի կովկասյան քաղաքականության ագրեսիվ բնույթը: Նշվեց նաև, որ Կարմիր բանակի փորձերը՝ «խորհրդայնացնել» Իրանի կասպիամերձ տարածքները, վտանգում էր բրիտանացիների նավթային մենաշնորհը:

Ասենք, որ այս տարի Բաքվում կայացել է ադրբեջանա-թուրքական շքերթ՝ նվիրված թուրք-կովկասյան բանակի կողմից քաղաքի ազատագրման 100-ամյակին: Այստեղ կարևոր է պարզել, թե ինչ օկուպացիայի ու ազատագրման մասին է խոսքը: Ալիևը և Էրդողանը առաջին հերթին ակնարկեցին Հայաստանի Հանրապետությանը, ապա նաև Բաքվի կոմունան: Եվ ոչ մի խոսք 1918-1919 թվականների բրիտանական օկուպացիայի մասին: Ոչ մի խոսք այն մասին, որ բրիտանական զորքերը հրաժարվեցին կանխարգելել հայերի, ռուսների, հույների, պարսիկների և լեզգիների՝ պանթուրիստ թուրքերի կողմից հրահրված զանգվածային ջարդերը Բաքվում: Չխոսվեց նաև այն մասին, որ թուրքական այդ արշավանքը Բաքու խախտում էր Բրեստ-Լիտովսկյան խաղաղության պայմանագիրը: Ավելին, Էրդողանը հատուկ շեշտեց պանթուրքիստ թուրք զորավարների կարևոր դերը Բաքվի օկուպացիայի վերացման գործում և չզլացավ մի անգամ ևս հոխորտալ Հայաստանի վրա առ այն, որ նա ով, օկուպացրել է Ադրբեջանի տարածքը, միշտ էլ ունենալու է փակ սահման Թուրքիայի հետ: Ըստ քաղաքագետ Դարյա Միտինայի, ներկայումս արտասահմանում, անգամ Մեծ Բրիտանիայում սկսում են կտրուկ ժխտել 1918-1919 թվականներին իրականացված բրիտանական ներխուժումը Անդրկասպիա, ընդ որում՝ այդ միտումը նկատվում է նաև ռուսական փորձագիտական շրջանակներում և ԶԼՄ-ներում: Սա, ըստ քաղաքագետի, այլ պատճառներից զատ կապված է նաև նրա հետ, որ Ռուսաստանը ինտենսիվորեն սպառազինություններ է մատակարարում Ադրբեջանին: Նույն կարծիքը արտահայտեց նաև Վարդան Բաղդասարյանը՝ նշելով նաև, որ պետք է պատմաբանների ուշադրությունը կենտրոնացվի Ադրբեջանի կողմից իրականացվող խորհրդաֆոբիայի և հայաֆոբիայի վրա՝ պատմության կեղծումների միջոցով: Պետք է հիշել, որ Բաքվի կոմիսարների մահապատիժը նպատակաուղղված էր բրիտանացիների կողմից Բաքվի նավթահանքերի և տեղափոխման ուղիների տիրացմանը, նույն նպատակը Լոնդոնը ուներ նաև 1940 թվականին, երբ նախատեսվում էր բրիտանա-ֆրանսիա-թուրքական ներխուժում Բաթում և Բաքու: Անգլիան և Անտանտան ստիպված եղան ժամանակին հեռանալ Անդրկովկասից (1920 թվականին), բայց նրանք հույս ունեին, որ այդ տարածքում կշարունակեն նավթային բիզնեսը խորհրդային իշխանության օրոք, քանի որ դրանք ՆԵՊ-ի ժամանակներն էին, բայց Ստալինը շուտով վերջ տվեց դրան և պետականացրեց Բաքու-Թբիլիսի-Բաթում նավթամուղը: Լոնդոնի բախտը ՆԵՊ-ի հարցով չբերեց: Ի դեպ, ներկայումս գործող Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը կառավարվում է բրիտանական ВР Amoco (նախկին «Бритиш петролиум») ընկերության քույր ВP Georgia ընկերության կողմից: Բայց ներկայումս այս նավթամուղը միայն ադրբեջանական նավթով լցնել անհնար է՝ քանակի պատճառով, և բրիտանական ընկերությունը աչք է գցել ղազախական նավթի վրա: ВР Amoco ընկերությանն է պատկանում նաև Բաքու-Թբիլիսի-Սուպսա նավթամուղը: Այսպիսով, բրիտանական բիզնեսը սկսած 2010 թվականից առաջնատարն է Ադրբեջանում և Վրաստանում ներդրումների ծավալներով, և այդ ամենը ուղղված է նավթա-գազային հատվածին: