Կապիկի տարում տրոյական էշեր․ «ՉԻ»

Այն, ինչ երեկ տեղի ունեցավ Վանաձորում, կարելի է անվանել «կատակերգություն երկու գործողությամբ»։ Բանն այն է, որ այդ քաղաքի ավագանու 33 անդամները պիտի քաղաքապետ ընտրեին, եւ ընդդիմադիր երեք ուժեր նախապես համաձայնագիր էին ստորագրել, որ իրենց 18 ավագանիները պիտի քվեարկեն ընդդիմության թեկնածուի օգտին։

Եվ ահա սկսվեց կատակերգության առաջին գործողությունը։ Ընդդիմադիրներից մեկը բաց քվեարկություն արեց, ու ՀՀԿ ներկայացուցիչները սկսեցին աղմկել, թե դա օրենքի եւ մարդու իրավունքների ոտնահարում է։ Իրականում այդպես էլ կար, բայց ամեն դեպքում` ծիծաղելի էր տեսնելը, թե ինչպես է ՀՀԿ-ն պայքարում հանուն օրենքի եւ մարդու իրավունքների։ Համենայն դեպս` ներկաները կարգին ղժժում էին (ինչպես ցանկացած կատակերգության ժամանակ)։ Բայց երկրորդ գործողությունն ավելի ծիծաղելի ստացվեց։ Քվեաթերթիկները հաշվեցին, եւ պարզվեց, որ ՀՀԿ թեկնածուն այնուամենայնիվ 19 ձայն է ստացել, իսկ «18 ձայն ունեցող» ընդդիմությունը` ընդամենը 14։ Ու միանգամից պարզ դարձավ առաջին գործողության իմաստը։ Փաստորեն իշխանությունները ոչ թե մարդու իրավունքների համար էին պայքարում, այլ պարզապես նախօրոք կոնկրետ չորս հոգու իրավունքները «թեթեւի մեջ» ոտնահարել էին ու ցանկանում էին նրանց անունները գաղտնի պահել։

Այսպիսով` ի՞նչ ցույց տվեց վանաձորյան կատակերգությունը։ Առաջին հերթին` մեղմ ասած, խաչ քաշեց կառավարման խորհրդարանական համակարգի վրա։ Իշխանությունները փորձարկեցին «քիչ ձայներով բացարձակ իշխանություն ստանալու» հերթական մոդելը, եւ ակնհայտ է, որ հենց դա էլ կիրառվելու է առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում։ Կոպիտ ասած` եթե մինչեւ հիմա ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը կարծում էին (կամ հույս ունեին), որ խորհրդարանում, ասենք, 50-55 տոկոս ձայն ունենալով` կարող են նախագահ ու վարչապետ ընտրել, հիմա պարզ դարձավ, որ իշխանափոխության համար դա անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է։ Եվ կարող է այնպես ստացվել, որ ընդդիմադիր 4-5 ուժեր հաջորդ խորհրդարանում, ասենք, մի 60 տոկոս ձայն ունենան, համագործակցության հուշագիր ստորագրեն, բոցաշունչ ելույթներ ունենան տեսախցիկների առջեւ եւ այլն, բայց հետո փակ-գաղտնի քվեարկությունից հետո պարզվի, որ այնուամենայնիվ ՀՀԿ-ն է հաղթել։ Չէ՞ որ ընդդիմադիր պատգամավորներն էլ են շարքային մահկանացուներ` ուզում են օրը երեք անգամ սնվել, հեչ չէին ցանկանա, որ հարկայինն օրումեջ այցելի իրենց կամ մերձավորների հիմնարկները, նրանց գրպաններում ժամանակ առ ժամանակ մարիխուանա հայտնաբերվի, կամ փողոցով անցնելիս` պատահաբար գլխներին «քյարփինջ» ընկնի եւ այլն։ Իսկ իշխանությունները հաստատ այնքան բարի ու սրտացավ կգտնվեն, որ անպայման կզգուշացնեն նման հեռանկարներից (հասկանալի է` բացառապես մարդասիրական նկատառումներով)։ Մանավանդ` եթե խոսքն այնպիսի ընդդիմադիր ուժերի մասին լինի, որոնց անդամները կամ կարգին բիզնեսներ ունեն, կամ` կարգին բիզնեսների տեր դառնալու ձգտում։ Նման մարդկանց հետ բացատրական աշխատանքն անհամեմատ ավելի հեշտ կլինի։ Իսկ գաղտնիությունը երաշխավորված կլինի օրենքով, այսինքն` «բացատրվածներն» անգամ կարմրելու առիթ չեն ունենա։

Այս ամենն էլ իր հերթին նշանակում է, որ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը պիտի շատ խնամքով կազմեն իրենց ցուցակները եւ հատ-հատ նայեն` արդյո՞ք իշխանություններն իրենց այս կամ այն թեկնածուի վրա ճնշումներ գործադրելու եւ հաջողության հասնելու շանսեր ունեն, թե ոչ։ Շատ ավելի ուշադիր պիտի լինեն նաեւ ընտրողները, ու եթե տեսնեն, որ որեւէ ընդդիմադիր կուսակցության (անկախ նրանից, թե ինչ բոցաշունչ ելույթներ են ունենում) ցուցակում խոցելի անձինք կան (կասկածելի բիզնեսների սեփականատերեր, կասկածելի անցյալ ունեցողներ, կասկածելի շրջանակների հետ սերտ կապեր եւ այլն), ավելի լավ է` ձայն չտան այդ կուսակցությանը։ Որովհետեւ իրենց տված ձայներից «քյար չկա»` փակ-գաղտնի քվեարկությամբ նրանք իրենց ձայնը ծառայեցնելու են իշխանությունների շահերին։

Իսկ Սերժ Սարգսյանի ու ՀՀԿ-ի համար սա իսկապես գտնված լուծում է։ Ի՞նչ կարիք կա հսկայական միջոցներ ծախսել, ռեսուրսներ վատնել ու տարբեր լծակներ կիրառել` կաշառելու կամ ահաբեկելու համար տասնյակ հազարավոր ընտրողներին, եթե կարելի է շատ ավելի աննկատ ու քիչ ռեսուրսներով նույնն անել մի քանի պատգամավորների նկատմամբ։ Մանավանդ որ ժողովրդավարության տեսանկյունից դա «մեկ քայլ առաջ» կլինի։

«Չորրորդ իշխանություն»