Զորանոցի վերածվող երկիր․ «ՉԻ»

«Չորրորդ իշխանություն»-ը գրում է․

Երեկ Հայաստանում իսկապես շրջադարձային իրադարձություն տեղի ունեցավ` առաջին անգամ պետական մակարդակով հնչեց մի միտք, որը տարիներ շարունակ ներկայացվում էր որպես այս կամ այն քաղաքական գործչի «անձնական տեսակետ»։ Պաշտպանության նորանշանակ նախարար Վիգեն Սարգսյանը հայտարարեց, թե «մեր խնդիրն է անցում կատարել բանակաշինությունից դեպի ազգ-բանակի կառուցում»։

Եթե փորձենք բացատրել մի նախադասությամբ` սա նշանակում է, որ այսուհետ ոչ թե բանակը պիտի ծառայի պետության շահերին (ապահովելով արտաքին անվտանգությունը), այլ պետությունը պիտի ծառայի բանակի շահերին` իր բոլոր օղակների համար թիվ մեկ խնդիր հռչակելով բանակի հզորացումը։ Կամ, այլ կերպ ասած, սրանից հետո ՀՀ բոլոր չափահաս բնակիչները նախ եւ առաջ պոտենցիալ զինվորներ ու սպաներ են, եւ միայն դրանից հետո` սովորական քաղաքացիներ, բժիշկներ, իրավաբաններ, գործարարներ եւ այլն։ Ահա այսպես։ Եվ սա ներկայացվեց որպես պետության պաշտոնական քաղաքականություն։ Կամ, ինչպես հիմա է ընդունված ասել, «տեսլական»։

Բայց արդյո՞ք իշխանություններին կհաջողվի կառուցել «ազգ-բանակ»։ Ժամանակակից աշխարհում «ազգ-բանակի» միայն մի հաջողված օրինակ կա` Իսրայելը, եւ Հայաստանի ու այդ երկրի միջեւ իսկապես էլ մի քանի նմանություններ կան։ Երկուսն էլ շրջապատված են թշնամիներով, երկուսն էլ երկար ժամանակ գտնվում են փաստացի պատերազմական վիճակում, երկուսն էլ ունեն բնակչության թվի համեմատ շատ մեծ բանակ, երկու դեպքում էլ «տիտղոսակիր ազգի» միայն 25 տոկոսն է ապրում երկրում, իսկ 75 տոկոսը ցրված է աշխարհով մեկ եւ այլն։ Բայց էական են նաեւ տարբերությունները` Իսրայելը ունի ծովային ելք (հետեւաբար` շրջափակման խնդիր չկա), ունի շատ հզոր տնտեսություն, միջուկային զենք, եւ, որպես արդյունք, չնայած ավելի քան 60 տարի է, ինչ գտնվում է պերմանենտ պատերազմում, այդ երկրից երբեք արտագաղթ չի եղել։ Հակառակը` նրանք չգիտեն, թե որտեղ տեղավորեն ներգաղթողներին։

Իսկ գուցե այնուամենայնիվ մեզ նո՞ւյնպես կհաջողվի ստեղծել «ազգ-բանակ»։ Փորձենք հերթով քննարկել դրա համար անհրաժեշտ կարեւորագույն նախադրյալները։ Առաջին` բարձրակարգ կրթություն (որովհետեւ առանց ժամանակակից գիտության եւ բարձր տեխնոլոգիաների հնարավոր չէ ունենալ հզոր բանակ)։ Բայց արի ու տես, որ մեզ մոտ կրթության նախարարները նշանակվում են ըստ կուսակցական քվոտաների, դպրոցների տնօրեններ են նշանակվում բացառապես սրա-նրա «մոտիկները» (որոնցից պահանջվում է ընդամենը «նորմալ» ընտրություններ անցկացնել եւ ՀՀԿ-ական միջոցառումների համար գլխաքանակ ապահովել), բուհերում էլ իշխում են «սաքուլիկները»։ Հաջորդը` առողջ, մրցակցային տնտեսություն։ Հնարավո՞ր է պատկերացնել, որ, ասենք, Իսրայելում միայն մի հոգի շաքարավազ ներկրի, իսկ այդ երկրի նախագահի կամ վարչապետի եղբայրը փայ մտնի բոլորի բիզնեսներում։ Մյուսը` ճշգրիտ արտաքին քաղաքականություն։ Հնարավո՞ր է պատկերացնել, որ, օրինակ, Իսրայելը որեւէ երկրում դեսպան նշանակի ծանրամարտի նախկին չեմպիոնին կամ ինչ-որ մեկին, որին աշխատանքից ազատել են, բայց քանի որ չգիտեն, թե ինչ «հարմար գործ» տան` ուղարկում են որեւէ երկիր որպես դեսպան։ Կամ` հնարավո՞ր է, որ միջուկային զենք ունենա մի բանակ, որի զինվորների սպիտակեղենը տնից են ուղարկում, իսկ սպաները «կանիստրով» բենզին են գողանում։

Մի խոսքով` «ազգ-բանակ» կառուցելու համար անհրաժեշտ նախադրյալների թվարկումը կարելի է շարունակել, բայց մի բան ակնհայտ է` այս իշխանությունների պայմաններում դրան հասնել հնարավոր չէ անգամ տեսականորեն։ Իսկ սա նշանակում է, որ իշխանությունները Հայաստանի առջեւ ի սկզբանե անիրագործելի խնդիր են դրել։ Թե ինչու` կարծում ենք, հասկանալի է։ Նախ` որովհետեւ «ազգ-բանակի» կոնցեպտը ենթադրում է բանակային կարգապահություն (ցանկացած բանակում մարդու սովորական ազատությունները սահմանափակված են օրենքի ուժով), եւ երկրորդ` «ամեն ինչ բանակի համար» կարգախոսը հնարավորություն է տալիս անընդհատ բնակչությանը ստիպել «ձգել գոտիները», իսկ պետական միջոցների մեծ մասը ծախսել գործնականում առանց վերահսկողության։

Մի բանում իշխանություններն իրավացի են` Հայաստանն իսկապես այն վիճակում է, որ մեզ ժամանակակից, հզոր բանակ է պետք։ Միայն թե` դրան հասնելու համար բանակին զուգահեռ պիտի փոխել նաեւ «թիկունքը»։ Իսկ դա այս իշխանությունների օրոք հնարավոր չէ։ Մնացածը հեքիաթներ են։ Կամ, ինչպես հիմա է ընդունված ասել, տեսլական։