«Սեֆիլյանը փոքր մարդ է, որ Ղարաբաղը Սերժից պաշտպանի»․ ազատամարտիկ

Life.panorama.am-ը ներկայացնում է Ազատամարտիկ, պահեստազորի մայոր, Հատուկ նշանակության ջոկատների վետերանների միության խորհրդի անդամ Հրանտ Պապիկյանի հետ հարցազրույցի երկրորդ մասը: Հարցազրույցի առաջին և երկրորդ մասերը՝ ստորև.

-Կա կարծիք, որ «Սասնա ծռերի» զինված ապստամբության բուն նպատակը ղարաբաղյան հարցի շուրջ ընթացող բանակցություններն առկախելն էր: Ի՞նչ կասեք սրա վերաբերյալ:

-Այդ քննարկումները սկսվեցին Սեֆիլյանի ձերբակալությունից հետ, երբ սկսեցին գրել, թե, իբր, Սեֆիլյանին ձերբակալել են, որ հողեր հանձնեն, թե, իբր, միայն Ժիրայր Սեֆիլյանն է, որ կարող է դեմ կանգնել հողերը տալուն: Ասեմ ձեզ, եթե իմ երկրի ղեկավարությունը որոշի հողերը տալ, ես ինքս առանց share անելու մի տեղից զենք կճարեմ… կընդդիմանամ: Չենք տալու: Իսկ այս դեպքում սկսվեց Սեֆիլյանի հերոսացում, դա ծիծաղելի է:

Հողերը հանձնելու մասին մի պատմություն պատմեմ: Ռուսաստանի ճնշման տակ Հայաստանը մի անգամ արդեն գրեթե կանգնած է եղել այդ շեմին: 1998թ.-ին շատ ծանր ճնշման տակ քննարկվել է ոչ միայն հողերի հարցը, այլև Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմում ընդգրկելը՝ ինչ-որ հատուկ կարգավիճակով:

Նաև գործող նախագահի ջանքերով այն ժամանակ այդ գործարքը չի կայացել: Սպառնալիք է եղել: Բայց այն ժամանակվա նախագահը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հակված է եղել լուծման այդ տարբերակին: Կազմակերպվել է քննարկում, որին ներկա են եղել այն ժամանակվա վարչապետ Ռոբերտ Քոչարյանը, Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը և գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանն, ով այն ժամանակ ԱԱԾ տնօրենն էր: Ինչպես նաև ներկա են եղել Վանո Սիրադեղյանը, Բաբկեն Արաքցյանը, Սամվել Բաբայանը: Բավականին կոշտ խոսակցություն է գնացել, Սամվել Բաբայանն իր բնույթին բնորոշ շատ կոշտ հայտարարություններ է արել ու լքել է սենյակը: Շատ վատ իրավիճակ է եղել: Ներկաների կողմից Լևոն Տեր-Պետրոսյանին իմպիչնմենտի ուլտիմատում է դրվել, որը միառժամանակ կնպաստեր բանակցությունների հետաձգմանը:

Մի քանի օր հետո ինձ կանչում է իմ հրամանատարը՝ գեներալ Արծրուն Մարգարյանը, որևէ մեկի համար գաղտնիք չէր, որ ես իր ամենամտերիմ մարդն էի և նա ինձ հետ կիսվում էր իր մտահոգություններով: Նա ինձ պատմեց պետական գաղտնիք, որն անելու իրավունք չուներ: Այդ գաղտնիքն իրեն փոխանցել էր Լևոն Տեր-Պետրոսյանի անվտանգության պետը՝ գեներալ Ռոմիկ Ղազարյանը: Պլանը հետևյալն էր. մի գիշերվա մեջ պետք է ձերբակալվելին բոլոր թվարկածս մարդիկ, ովքեր դեմ էին հողերը հանձնելուն: Ես հարց տվեցի՝ բաՎազգենին ո՞նց եք պատկերացնում ձերբակալել: Նրան անհնար էր ձերբակալել, հնարավոր չէր: Արծրուն Մարգարյանն ասաց, որ Վազգենը երկրում չի լինելու, կգա ու կիմանա, որ այդ մարդիկ մեղսակիցներ են որոշակի գործընթացներում, հիմքեր պետք է գտնենք: Նպատակը հետևյալն էր՝ ձերբակալել մարդկանց միայն ճանապարհը բացելու համար: Երբ Վազգենը գար, արդեն ուշ կլիներ: Միայն Վանո Սիրադեղյանն ու Բաբկեն Արաքցյանն էին պաշտպանում նախագահի թեզը:

Հետո ես Արծրուն Մարգարյանի հրամանով զինված հարձակում կազմակերպեցի իր դեմ՝ մինչև Վազգեն Սարգսյանի վերադարձը ժամանակ ձգելու համար, և այդ պլանը հաջողվեց: Սպարապետը վերադարձավ և ուղիղ 3 օր հետո Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հրաժարական տվեց: …Դրանից մեկ տարի անց Վազգեն Սարգսյանն իմացավ իմ ու Արծրուն Մարգարյանի արածի մասին ու ասեց, որ պետք է հպարտ լինենք: Միգուցե Լևոն Տեր-Պետրոսյանն էլ է հիմա գոհ դեպքերի նման ընթացքի համար:

Այս ամենը պատմեցի ցույց տալու համար, որ հայրենիքի շահի համար կարելի է անել ամեն ինչ: Չկա մի բան, որը չի կարելի անել հայրենիքը փրկելու համար, այդտեղ վետոներ չեն գործում: Բայց այս մարդիկ հիմա փորձում են, իբր, թե պայքարել մարդկանց դեմ, որոնց ժամանակին փորձել են չեզոքացնել, որպեսզի հողերը հանձնեն: Այն ժամանակ դաշտից պետք է հեռացվեր հենց այսօրվա նախագահը, նախկին նախագահը, Վազգեն Սարգսյանը…. բոլոր նրանք, ովքեր կարող էին խանգարել:

Ու խանգարողը էն ժամանակ էլ հիմա էլ իրենք են. Ժիրիկը շատ փոքր մարդ է, որ Սերժ Սարգսյանից Ղարաբաղը «պատշպանի»: Սերժ Սարգսյանն իր ողջ գիտակից կյանքը նվիրել է հիմնախնդիր կարգավորմանը: Ես բացառում եմ, որ նախագահը սխալ կամ անհայանպաստ որոշում կայացնի Արցախի հարցում: Բացառում եմ, դրա համար էլ դուխով խոսում եմ: …Մի բան էլ ասեմ՝ եթե ողջ լինեին Շուշիի գումարտակի հերոս տղերքը՝ Դուշման Վարդանը, պռոշյանցի Պետոն, ոչ մի Ժիրիկ էլ գնդի հրամանատար չէր դառնա: Բեյրութից եկած սփյուռքահայ տղա էր, դուխ տալու համար հրամանատար տվեցին, հիմա կրա՞ կն ընկանք:

 -Ղարաբաղյան խնդրի լուծման Ձեզ համար ընդունելի տարբերակը ո՞րն է:

-Հիմա ինձ կարող են քարկոծել, բայց Արցախի անկախության ճանաչման դիմաց, մի քանի շրջան՝ ոչ բոլորը, ես համաձայն եմ տան: Եթե մարդկանց հիշողությունը կարճ է, հիշեցնեմ՝ մենք ենք այդ տարածքները վերցնողներից մեկը, մենք գիտեինք՝ ինչու ենք վերցնում: Մենք վերցնում էինք դրանք սակարկելու համար: 800 հեկտարի մասի՞ն են խոսում: Դուք գիտեք՝ քանի հեկտար է կազմում այն տարածքը, որը մենք վերցրել ենք բացի Ղարաբաղի բուն տարածքից՝ 20 հազար հեկտար: Մենք, ի՞նչ է, դա փողո՞վ ենք առել, թե ադրբեջանցի զինվորին մայր չէր ծնել: Ադրբեջանը 2000 հոգու կյանք դրեց զոհասեղանին 800 հեկտար վերցրեց: Բայց մենք մեզ նման շռայլություն չենք կարող թույլ տալ՝ համենայնդեպս հիմա: Ավելին ասեմ, եթե մենք 2000 կյանք դնենք զոհասեղանին 800 հեկտար չենք վերցնի, շատ ավելի առաջ կանցնենք: Կռիվ է: Ես միշտ հիշում եմ, որ խրամատում խաչակնքվում էինք, ուզում էինք ավարտը տեսնել դրա, որովհետև չգիտենք մի րոպե հետո կլինենք, թե չէ: Իսկ եթե չլինենք, մեր պոստը կվերցնեն: Պարտավոր ենք լինել:

-Վերադառնալով հայաստանյան իրադարձություններին՝ հանրահավաքներին հետևո՞ւմ եք:

-Առաջին իսկ րոպեից, մեր ժողովուրդն է, ո՞նց չհետևեմ: Ինձ թվում է՝ ես դեժավյու եմ ապրում: 1996թ-ի սեպտեմբերին, երբ Վազգեն Մանուկյանի կողմնակիցները գրոհեցին ԱԺ շենքը՝ բարձրանալով պարիսպի վրա, ես հատուկ նշանակության ջոկատում էի աշխատում, գնդի պատասխանատու էի, ինչպես լուսահոգի Արթուր Վանոյանը: Հանրահավաքի ընթացքում տագնապ եղավ ոստիկանական ուժերը մոբիլիզացնելու համար, հանեցի զունդն ու շարժվեցինք ԱԺ: Հարթակից Պարույր Հայրիկյանն և Ալբերտ Բաղդասարյանն էին ելույթ ունենում, որին դրանից երկար տարիներ հետո ոչ ոք չէր տեսել: Նույն Ալբերտ Բաղդասարյանը, ով վերջերս հանրահավաքներից մեկում սկսեց հուզական ճղճղոցներ հանել, թե Պավլիկին ДШК-ով են կրակել: Այ դիլետանտ, ДШК-ն ամպուտացիա է անում, հնարավոր չէ ДШК-ով մարդ վիրավորել, կտրում է, ինչին կպավ:

Հետո էլ հայտարարեց, թե ռուսական ԱԼՖԱ-ն է եկել, դա էլ մայդանի պրիյոմ է: Նա մարդկանց տարավ բախման: Ինչպես նշեցի անկախացումից հետո 1996թ-ին ոստիկանության ու ցուցարարների առաջին բախման ժամանակ ես ներքին զորքերում էի աշխատում, ծառայության էի: Այդ օրը Ալբերտ Բաղդասարյանը նույն հիստերիկ առոգանությամբ գոռաց, թե Վազգեն Մանուկյանին բռնել են, մինչդեռ նման բան չկար, Վազգենը բանակցում էր: Նրա այդ հայտարարությունից հետո մարիկ սկսեցին քարերով հարվածել, բարձրանալ ԱԺ ճաղավանդակներին: Հավաքված մարդիկ «սրբեցին» կարմիրբերատավոր զինվորներին, որոնք շուրջ 20 հոգի էին և չկարողացան կանգնեցնել ցուցարարների շարժը: Մենք չէինք էլ պատկերացնում, որ նման վայրագություններ կլինեն: Ես չեմ ուզում անդրադառնալ հարցին՝ արդյոք արդա՞ր էր ցուցարարների պահանջը, Լևո՞նն էր ընտրվել, թե՞ Վազգենը: Մեր՝ զինվորականներիս, պարտքը կայանում էր նրանում, որ իմ երկրում չկատարվի հանցագործություն: Հետո սկսվեց այդ ամեն ինչն ու սկսվեց ձեռնամարտ, ես ծանր վիրավորվել եմ, բայց չենք կրակել: Ընդամենը մի քանի ճայթուկ է նետվել հիմնականում գնացել է ձեռնամարտ, իսկ քաղաքացիները զինված էին երկաթյա մահակներով: Կատարվածն ինձ համար շոկ էր, որովհետև իմ քաղաքացին հարվածում էր ինձ՝ ասելով «Լևոնի շներ, գանցեք թուրքի դեմը կռվեք»: Ժողովուրդը դաժան ծեծի ենթարկեց Բաբկեն Արաքցյաին ու Արա Սահակյանին, սպանում էին մի կերպ ազատեցինք: Այսպիսի բաներ էլ են եղել մեր երկրում: Խորենացիում ոստիկանների ու ցուցարարների բախման օրը ես այնտեղ էի: Անմիջապես ինչ-որ տեղից հայտնվեցին բավական մեծ թվով քարերով լցված պարկեր, ու մարդիկ պարկերի միջից հանում էին դրանք ու խփում ոստիկաններին: Էս տեսարանը տեսնելով՝ 96 թվականը նորից աչքիս առջևով անցավ. հարթակում նորից նույն մարիկ էին՝ Ալբերտ Բաղդասրյանը, Պարույր Հայրիկյանը, որոնք, ի դեպ, բախման ամենաթեժ պահերին էլի անհետացան: Ինքնս ինձ մտածում եմ՝ լավ, մեր ժողովուրդ ինչի՞ է նույն հոտած դեմքերի հետևից գնում:

 -Ոստիկանության վերջին գործողություններն ինչպե՞ս եք գնահատում:

-Բացասական: Ես ազնվորեն ուզում եմ իմ զինակից ընկերների՝ ոստիկանության զորքերի սպաների փոխարեն ներողություն խնդրել նրանցից ոմանց արարքի համար: Ես չեմ հասկանում՝ ինչու արեցին, կարիքը չկար: Ես հասկանում եմ մեկնաբանությունները, որ մարդիկ Սարի թաղով փորձում էին մտնել գնդի տարածք, իրոք, հնարավոր է, շատ փոքր տարածք է, բայց հատուկ միջոցներ կիրառելուց հետո մարդկանց ծեծելը, տներ մտնելը որ՞ն է: Պահանջել եմ ու պահանջում եմ, որ մասնակիցները հեռացվեն համակարգից, նման ապաշնորհ գործողությունն անթույլատրելի ու դատապարտելի է: Չէր կարելի: