Ինչո՞ւ փակվեց «Լինսի» հիմնադրամը, և ինչ ժառանգություն է թողել Քրքորյանը Հայաստանին․ «Հրապարակ»

Քրք Քրքորյանի հիմնած «Լինսի» հիմնադրամը 1998-2011 թվականներին Հայաստանում իրականացրեց 242 մլն. դոլարի ծրագիր, որից 20 մլն. դոլարը տրամադրվեց ձեռներեցներին՝ որպես վարկ։ Մնացած գումարը հատկացվեց զանազան ծրագրերի՝ ճանապարհաշինություն, մշակույթի օբյեկտներ, վերանորոգում, կամուրջներ, թունելներ, 3 հազար 700 հարկաբաժիններ՝ աղետի գոտու համար, եւ մոտ 30 դպրոցներ ու մի հատ էլ դպրոց Արցախում։ Այս ընթացքում շատ գրվեց եւ խոսվեց այն մասին, թե Քրքորյանի հիմնած հինադրամի փողերը մսխվեցին Հայաստանում, մեր իշխանությունները յուրացրին այդ գումարների մի մասը, ինչի համար էլ Քրքորյանը նեղացավ Հայաստանից եւ փակեց հիմնադրամը։ Ասում են՝ Քրքորյանն անգամ հրաժարվել է որեւէ մաս բաժին հանել իր ժառանգությունից։ Այս հարցերի շուրջ զրուցեցինք 1997-2008 թթ. «Լինսի» հիմնադրամի փոխնախագահ, այժմ «Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի խմբագիր եւ հրատարակիչ Հարութ Սասունյանի հետ։ Վերջինս նախ մեզ վստահեցրեց, որ վերը նշված բոլոր ծրագրերն ամբողջովին, 100 տոկոսով ավարտվել են, ոչ մի բան կիսատ չի մնացել, եւ ավելացրեց, որ «Լինսի» հիմնադրամն այն եզակի կառույցներից էր, որտեղ ոչ մի գումար ավելորդ չի ծախսվել եւ մինչեւ վերջ ծառայել է նպատակին։

- Այդ դեպքում ինչո՞ւ փակվեց «Լինսի» հիմնադրամը 2011 թվականին, ո՞րն էր պատճառը։

- Փակվելը ոչ մի կապ չունի Հայաստանի հետ, ոչ մի կապ չունի Հայաստանի ծրագրերի հետ։ «Լինսի» հիմնադրամը տարիների ընթացքում փող էր տրամադրում թե՛ հայկական, թե՛ ամերիկյան ծրագրերի համար։ Գրեթե նույն քանակությամբ գումար էր տալիս երկուսին էլ։ Ցավալին այն է, որ ահագին մարդիկ խոսում են փակվելու մասին՝ առանց որեւէ բան ստույգ իմանալու։ Այնպես են խոսում, կարծես իրենք Քրքորյանի հետ խոսել են, եւ Քրքորյանն իրենց ասել է, թե որն էր պատճառը։ Ես այնտեղ աշխատել եմ, ներսից ծանոթ եմ, հազար անգամ խոսել եմ այս հարցի մասին, եւ երբ որ ես ասում եմ մի բան, ստույգ ասում եմ ուղղակի աղբյուրից, ոչ թե փողոցային խոսակցություններից։ Հիմա ասեմ՝ իրականությունը որն է։ Ուրեմն երկար տարիներ, մինչեւ փակվելը, մոտ մի տասնամյակ առաջ, Քրքորյանը միշտ ասում էր ինձ եւ իր մտերիմ աշխատակիցներին, որ երբ իր տարիքն ավելի հասունանա, ինքն այլեւս չի ցանկանա զբաղվել ամենօրյա բարեսիրական ծրագրերով։ Եվ ասաց, որ երբ որ մի տարիքի հասնի, ինքը հիմնադրամը կփակի եւ իր հարստությոնը կթողնի կտակի մեջ՝ հետմահու օգտագործման համար։ Այդպես տարիներ անցան, աշխատեցինք, ինքը եկավ տեսավ իրականացված ծրագրերը, մեծապես տպավորված էր, շատ ուրախ էր, եւ ոչ մի պրոբլեմ չկար։ Այդ բոլոր պատմությունները որ պատմում են, թե նեղացել է, գողացել են, կողոպտել են, դրանք բոլորը սուտ են։

- Ամեն դեպքում, այդ խոսակցությունները շատ ակտիվ էին, որ Քրքորյանը նեղացել է Հայաստանի իշխանություններից, որ նրանք, իբրեւ թե, մսխել են իր ուղարկած գումարները, լիարժեք չեն օգտագործել՝ ըստ նպատակի, դրա համար էլ փակեց հիմնադրամը։

- Այդ բոլոր պատմությունները հարյուր տոկոս սուտ են, կեղծիք են։ Էդպիսի բան չի եղել, ոչ մի մսխում չի եղել, ոչ մի գողություն չի եղել։ Քրքորյանն ինքը շատ խելացի բիզնեսմեն էր, դրանք իր փողերն էին, եւ եթե տեսներ, որ մի կոպեկ կորել է, անմիջապես կդադարեցներ ամեն ինչ։ Բայց ինքը շարունակեց այնքան, մինչեւ որ ամեն ինչ ավարտվի։ Եվ երբ բոլոր ծրագրերն ավարտվեցին, ինքն այդ ժամանակ 95 տարեկան էր եւ այլեւս չէր ուզում զբաղվել այդ գործով։ Եթե ինքը Հայաստանից նեղացած լիներ, ինքը կասեր, որ այլեւս փող չի տալու Հայաստանին, բայց կշարունակեր «Լինսիի» գործունեությունը եւ փող կտար միայն ամերիկացիներին։

- Դուք փորձառու լրագրող եք եւ թերեւս կհամաձայնեք, որ որքան էլ փաստերը կամ լուրերը ճշտված չլինեն, եթե որեւէ խոսակցություն տարածվում է, դրանց մեջ, սովորաբար, ճշմարտության հատիկ լինում է։

- Ոչ, լրիվ սխալ է, լրագրության մեջ էդպիսի սկզբունք չկա։ Լրագրությունը հետեւյալն է՝ էությունը ճշտում ես եւ ճիշտ տեղեկությունը տպագրում ես։

- Այս տրամաբանության մեջ՝ եւս մեկ հարց․ անցյալում հրապարակումներ եղան, որ Արտաշես Թումանյանը, ով այժմ Իրանում ՀՀ դեսպանն է, երբ «Լինսի» հիմնադրամի աշխատակազմի ղեկավարն էր, այդ պաշտոնից ազատվեց հայտնաբերված խախտումների պատճառով, որոնք իրեն էին վերագրվում։

- Դա էլ հարյուր տոկոս կեղծիք է, սուտ է, որովհետեւ ոչ մի փաստ չկա։ Հեշտ է խոսել այդպես, ես էլ կարող եմ ասել հիմա, որ Դուք ոճրագործ եք, այդպես լսել եմ, որ Դուք ոճրագործ եք, եւ մի հոդված գրել այդ մասին, կարելի՞ է էդպիսի բան ասել։ Պետք է փաստ լինի, չէ՞։ Որտե՞ղ է փաստը, որ Արտաշես Թումանյանը խախտումներ է արել, որտե՞ղ է փաստը, որ փողերը գողացել են, որտե՞ղ է փաստը, որ Արտաշես Թումանյանն ազատվել է պաշտոնից իր խախտումների համար։ Ո՞ւր է, մի տող, մի բառ, մի փոքր փաստ անգամ չկա։ Քրք Քրքորյանն ինքը նամակ է ուղարկել Արտաշես Թումանյանին՝ ասելով, թե որքան հպարտ է նրա աշխատանքով եւ գնահատում է այն։ Այդ նամակը հիմա նախագահականում է։ Եվ երբ որ Թումանյանն աշխատանքից դուրս եկավ, որը պարզապես քաղաքական որոշում էր եւ ոչ մի կապ չուներ «Լինսի» հիմնադրամի հետ։ Պարոն Թումանյանը ոչ սկսել է իր աշխատանքը «Լինսով», ոչ էլ «Լինսով» ավարտել է։ Բայց մարդիկ, որ ուզում են սկանդալային բաներ հնարել, վաղը կարող են ասել, որ Սասունյանն էլ է գողացել։ Եթե Քրքորյանն իմանար, որ Թումանյանն իր փողերը գողանում է,  նրա՝ աշխատանքից ազատվելուց հետո լրացուցիչ 80 միլիոն կտա՞ր նորից, մարդ պիտի հիմար լինի, որ այդքան փող նորից տա գող-ավազակներին։ Այս ամենը շատ վիրավորական ու ցավալի է։

- Այս տարիներին, այդ թվում եւ հատկապես Քոչարյանի կառավարման թվերին, Հայաստան հսկայական գումարներ են մտել Սփյուռքի գործարարների կողմից։ Եվ անընդհատ խոսվում էր, որ այդ գումարները մեր իշխանությունների կողմից մսխվել են, դրա համար էլ սփյուռքահայերը հիասթափվել են ու հիմա արդեն խուսափում են այստեղ ներդրումներ անել։ Դուք՝ որպես սփյուռքահայ ակտիվ գործիչ, ի՞նչ կասեք այս մասին։

- Ուրեմն Հայաստանը դրախտ չէ, ամեն երկիր իր պրոբլեմներն ունի՝ ներառյալ Հայաստանը։ Եվ Ամերիկայում էլ որ մարդիկ ներդրումներ անում են, հաճախ միլիարդներ են գողանում։ Այդպես չէ, որ մարդիկ Հայաստան գան, ներդրում անեն, եւ որեւէ բան սխալ չգնա։ Բայց պետք չէ դա ընդհանրացնել բոլորի վրա, որ սփյուռքահայը որ այստեղ գալիս է, նրա փողերը գողանում են, կամ այստեղ աշխատող պաշտոնյաներից բոլորն էլ գող են։ Ուրեմն, որպեսզի ջոկենք, թե ով ազնիվ է, ով՝ գող, պիտի մեկ-մեկ ճշտենք, թե որ պաշտոնյան, որ գործարարը, ըստ փաստերի, որ ծրագրից որքան փող է առել եւ որքանն է գողացել։ Եթե այդպես է, պետք է այդ մարդը դատապարտվի։

- 25 տարվա անկախ պետություն ենք։ Այս տարիներին, հատկապես վերջին 15 տարում, Դուք քանի՞ դեպք եք հիշում, որ խոշոր պաշտոնյաներ գողության կամ յուրացման համար դատապարտվել են։

- Ես ասում եմ՝ ով որ սխալ բան է արել, օրենք է խախտել, պիտի պատժվի, ով էլ լինի։ Դուք մի մտածեք, որ սփյուռքահայն ինքը հրեշտակ է, գալիս է էստեղ, փող է տալիս, եւ ինչ-որ մարդիկ գողանում են։ Այստեղ մեղքի բաժին բոլորի վրա կա։

- Լավ, Քրք Քրքորյանն այսօր ի՞նչ ժառանգություն է թողել թե՛ «Լինսի» հիմնադրամի միջոցով, թե՛ առհասարակ իր կողմից Հայաստանին։

- Ուրեմն այս թեմայով էլ ամեն բան ասում են ենթադրություններով, բայց որեւէ մեկը կտակը չի տեսել։ Ես կտակի պատճենն ունեմ, տեսել եմ կտակը եւ ականատեսի աչքերով կարող եմ ասել, որ Քրքորյանը գրել է, որ իր լրիվ հարստությունը թողնում է բարեսիրության, բարեգործության, որը, ըստ կտակի, կազմում է 2 միլիարդ դոլար։ Եթե կտակից դուրս այլ փողեր կան, չգիտեմ։

- Հիմա այդ ժառանգությունից Հայաստանն ինչպե՞ս կարող է օգտվել։

- Կտակի օրենքով՝ կտակողը, նախքան իր մահանալը, իր կտակում կտակարար է նշանակել, որն ինքը կորոշի, թե այդ փողերն ուր կգնան՝ ըստ պարոն Քրքորյանի փափագի եւ ցանկության։ Այնպես չէ, թե որեւէ մեկը պիտի տնօրինի այն։ Այս կտակարարը, որ լոյալ մարդ է, ամերիկացի է, պարոն Քրքորյանի հետ աշխատել է 47 տարի, շատ լավ իմանում է նրա ցանկությունները, եւ այն, ինչ Քրքորյանն արել է իր կյանքի ընթացքում, նույն փիլիսոփայությամբ այս մարդը պիտի բաժանի փողերը։ Եվ այդ բոլոր բաները, որ գրվում են, թե Հայաստանից նեղացել է, որեւէ բան չի թողել Հայաստանին եւ այլն, էդ բոլորը սուտ է։ Պարոն Քրքորյանն իր կտակի մեջ ոչ Հայաստանի անունն է տալիս, ոչ Ամերիկայի անունն է տալիս, ոչ որեւէ մեկի անունը։ Ինքն ասում է, որ իր ողջ հարստությունը թողնում է բարեսիրության։ Բայց մենք հիմա տակավին հեռու ենք այդ ժառանգությունը բաժանելուց, քանի որ դեռեւս դատեր կան, մարդիկ փող են ուզում կտակից, բարեկամներ, զավակներ եւ այլն։ Այդ դատերը որ ավարտվեն, այս մարդը՝ կտակարարը, պիտի նայի, թե ինչ բարեսիրական ծրագրերի համար իմաստ ունի այդ փողերն ուղղել՝ լինի հայկական, թե ոչ հայկական։ Այդպես կուրորեն չի կարելի 50 միլիոն տալ մեկին, 100 միլիոն՝ մեկին։

- Իսկ Հայաստանից այդ ծրագրերն ո՞վ պետք է ներկայացնի, որ այս կամ այն ծրագրի համար կարիք կա բարեգործության, եւ Դուք՝ ինքներդ, հնարավո՞ր է որեւէ ծրագրի համար միջնորդեք կամ առաջարկեք, երբ պահը գա։

- Հայաստանը պետք է ներկայացնի, բնականաբար։ Բայց ցանկացած մեկը կարող է ցանկացած ծրագրի համար դիմել, բայց որոշողը կտակարարն է, թե ում փող տա, ում՝ ոչ։ Ես Քրքորյանի համար աշխատել եմ երկար տարիներ, եւ եթե ինձ հարցնեք, թե ինչ մտայնություն ուներ Քրքորյանը, ես կասեմ, որ եթե ծրագրերը նորմալ, օգտակար ծրագրեր լինեն՝ ներկայացված հայերի, ամերիկահայերի կամ հենց ամերիկացիների կողմից, հավանաբար, նա իր փողերի կեսը տա հայկական նպատակների եւ կեսը հատկացնի ոչ հայկական նպատակների համար։ Բայց դա կախված է ծրագրերից։ Անշուշտ՝ ես էլ, քանի որ ինքս էլ հայ եմ, ուզում եմ, որ մեր հայրենիքը, մեր ժողովուրդը որքան որ հնարավոր է՝ ստանա մի մեծ բաժին այդ կտակից։

hraparak.am