Հայաստանյան քաղաքական դիսկուրսը գնալով իռացիոնալ է դառնում․ Լևոն Մարգարյան

Քաղաքական վերլուծաբան Լևոն Մարգարյանը հարցազրույց է տվել Lragir.am-ին, որը ներկայացնում ենք ստորև․

— Լևոն, ինչպե՞ս եք գնահատում տղաների՝ զենքերը վայր դնելու և հանձնվելու քայլը։
— Սա ամենալավ որոշումն էր, որին կարելի էր հասնել: Ոչ միայն մարդասիրական իմաստով, այլև քաղաքական: Ես չեմ մտաբերում որևէ այլ դեպք այլ պետություններում, երբ նմանատիպ իրավիճակները տևեն երկու շաբաթ ու հանգուցալուծվեն նման ձևով: Իհարկե, ցավալի էր երկու ոստիկանների կորուստը, ցավալի ու դատապարտելի էր ոստիկանական բռնությունները ցուցարարների ու լրագրողերի հանդեպ: Բայց իրավիճակի հետագա էսկալացիայի բացառումը շատ կարևոր էր: Երկու կողմերն էլ, անկախ իրենց քաղաքական վարքագծից ու նպատակներից ցույց տվեցին, որ արյունահեղություն կազմակերպելու մեծ ցանկություն չունեին: Անկախ նրանից, թե ինչ հետևություններ կանեն կողմերը տեղի ունեցածից, ամենաողբերգականից հնարավոր եղավ խուսափել:
— Ի՞նչ ազդեցություն այն կարող է ունենալ։ Սասնա ծռերի գործողությունների և էպոսի միջև այս օրերին մի շարք համեմատություններ եղան: Ասում են, որ Փոքր Մհերը դուրս է եկել ժայռից, դա այդպե՞ս է, ըստ Ձեզ, թե ոչ:
— Վերջին տարիների տարատեսակ սոցիալական դժգոհությունների պրակտիկան ցույց է տալիս, որ մեծ ազդեցություն այդ ամենից հնարավոր չէ սպասել: Այս անգամ դեպքերն ունեին առանձնահատկություն ՝ քաղաքական գործընթացներում հայտնվեց զենք, բռնության հանդեպ պետության մենաշնորհը դրվեց կասկածի տակ: Բայց Սասնա ծռերի աջակիցների վարքը ցույց տվեց, որ չնայած նկատվում էր հերոսացման միտում, ամեն դեպքում հասարակությունն այդ մեթոդին չհետևեց: Ավելին, այն, որ Սասնա ծռերն իրենց հռչակած նպատակներից որևէ մեկին փաստացի չհասան, իշխանության դեմ պայքարի այս տարբերակն էլ կորցրեց իր արդյունավետությունը, այս մի գործիքն էլ փորձվեց ու ձախողվեց:
Ինչ վերաբերում է էպոսի հետ համեմատություններին: Սա իմ համար, որպես հասարակագիտական կրթություն ստացած մարդու, թերևս ամենաբացասականն էր այս գործընթացներում: Հայաստանյան քաղաքական դիսկուրսը քանի գնում իռացիոնալ է դառնում, կորցնում է ռեֆլեքսիաների հատկությունը, աշխարհը բաժանվում է բարու և չարի, հերոսների և հակահերոսների: Հաշվի առնելով այս անգամ դեպքերի կիզակետում գտնվողների մոտեցումները, իռացիոնալիզմը ձեռք բերեց անցյալից փոխառված ինչ-որ սիմվոլներ, նշաններ: Ազգային-ազատագրական պայքարի ոգով, տրամաբանությամբ, լեքսիկոնով հնարավոր չէ ռացիոնալ քաղաքական պայքար մղել: Դա անհասկանալի է թե դրսում, թե ներսում: Եվ եթե ներսում, հաշվի առնելով հայաստանյան հասարակության քաղաքականության ընկալման ցավոք բավական ոչ քաղաքական ստանդարտները՝ հնարավոր եղավ որոշակի դրական ֆոն ստեղծել, բայց որևէ արդյունավետություն գրանցել հնարավոր չեղավ: Այս խնդիրը կապված չէ Սասնա ծռերի հետ, դիսկուրսի իռացիոնալացման միտումները նկատվում էին նախորդ տարիների թե սոցիալական, թե քաղաքական դրսևորումների ընթացքում: Այս իմաստով քաղաքական դաշտի իռացիոնալացման գագաթն, իհարկե, 2013 թ. հետընտրական զարգացումերն էին և այս գործում «անուրանալի է» Րաֆֆի Հովհաննիսյանը «ավանդը»:
Կարող է թվալ, թե ընդդիմադիր դիսկուրսի իռացիոնալացումը պետք է ձեռք տար իշխանությանը: Նմանատիպ իրավիճակում պրագմատիկ, նյութապաշտ իշխանությունները մնում են անմրցակից, որովհետև լինելով ադմինիստրացիայի տարբեր օղակներում, լինելով ցավալիորեն ներփակ ու կտրված հասարակական տրամադրություններից, այնուամենայնիվ, պահպանում են որոշակի ռացիոնալություն: Բայց մեծ հաշվով այս տենդենցը, որի մասին խոսում եմ, առաջին հերթին հարվածում է հենց իշխանությանը: Քաղաքական վակուումը լցվում է ինչով ասես՝ էպոսով, հերոսապատումով, ազգային-ազատագրական պայքարի ոգով, ապոկալիպսիսով: Եվ սոցիալական խնդիրների այս իրավիճակում նմանատիպ տենդենցը կարող է իշխանության համար անցանկալի հետևանքներ ունենալ:
Շատ ենք ասում, որ իշխանությունները պետք է դասեր քաղեն: Այո՛, այդ դասերը պետք է քաղվեն, բայց դրանք միայն մեկ տարվա քաղելիք դասեր չեն, եթե նույնիսկ այդ դասերը քաղվեն, հնարավոր չի լինի երկու-երեք տարում փոխել բաներ, որոնք անփոփոխ էին քսան տարուց ավել: Խոսքս միայն տնտեսության ու քաղաքական գործընթացների մասին չէ: Կան նուրբ, ոչ պոպուլյար համարվող ոլորտներ, որոնցում առկա խնդիրներն են այսօրվա իրավիճակի պատճառը: Այն, որ քաղաքական արդի գործընթացը մեկնաբանվում է ասենք էպոսի լեզվամտածողությամբ, ընդհանրապես պատմությունը մեկնաբանվում է բացառապես հերոսներ-հակահերոսներ կոնցեպտով, հետևանքն է կրթական համակարգում առկա խնդիրների:
Իշխանությունը հասարակագիտության ոլորտը բարձիթողի է մատնել, նախկին կոմսոմոլ, ներկայում դաշնակցական պատմաբան-հասարակագետները վերցրել են ոլորտը և գրում են պատմություն լավ ու վատ թագավորների մասին: Ոչ մի վերլուծություն, ոչ մի կոնտեքստ, պատմահամեմատություն չկա: Իսկ պատմությունը քաղաքականությունն է անցյալում, ինչպես ընկալում ենք պատմությունն, այնպես էլ ներկայումս քաղաքականությունը: Իշխանությունը թե կրթական համակարգում, թե ընդհանրապես ինֆորմացիայի շրջանառության ժամանակակից միջոցներն ու տեխնոլոգիաները չի խնայել իր քարոզչական նպատակներին ծառայեցնելու համար, չի վարանել ազգային-ազատագրական դիսկուրսը դարձնել հեռուստաալիքների հիմնական բովանդակությունը: Եվ այսօր իշխանության հակառակորդները դուրս են եկել նրա դեմ հենց իր զենքով ու տարիներ շարունակ դպրոցներ ավարտած, հեռուստացույցով «հայրենասիրություն» սովորած էլեկտորատը համակրում է Սասնա ծռերին: Ի վերջո, եթե իշխանությունը ու Սասնա ծռերը խոսում են նույն լեզվով, ինչու ընտրել իշխանությանը, չէ որ նրա օրոք մենք վատ ենք ապրում, իսկ ծռերի օրոք միգուցե լավ ապրենք, այսպիսին է էլեկտորատի մոտավոր դիրքորոշումը ներքաղաքական կյանքում:
— Լևոն, Սերժ Սարգսյանը տևական լռությունը խախտեց երկարաշունչ ելույթով։ Ի՞նչ կարծիք ունեք այդ ելույթի վերաբերյալ, մասնավորապես վստահության կառավարություն ձևավորելու գաղափարը որքանո՞վ է կենսունակ։ Ի՞նչ տպավորություն ստացաք, արդյոք իշխանությունը դասեր կքաղի՞ ստեղծված իրավիճակից։
— Արդեն ասացի, որ եթե նույնիսկ դասեր քաղվեն, խնդիրները հնարավոր չի լինել լուծել մեկ-երկու տարում ոչ վստահության կառավարությամբ, ոչ էլ այլ նախագծերով: Կան հիմնարար խնդիրներ, հենց այս խնդիրների հետևանքն է նման իրավիճակների առկայությունը երկրում: Այդ խնդիրների լուծման համար բավարար չէ ոչ միայն ժամանակը, այլև երկրում կադրերի, դրան պատրաստ քաղաքական սուբյեկտների թիվը: Մենք տեսանք բոլոր կողմերի դիրքորոշումը: Իշխանության մեծ մասը վարում էր ջայլամի քաղաքականություն և իրենց միակ ցանկությունն է դարձ ի շրջանս յուր... հետ գալ հին իրավիճակին, երբ իրենք իշխում էին, տիրապետում երկրի ռեսուրսներին ու շարունակում մնալ իրենց տեղերում:
Այդպես լինել չի կարող այլևս, երկար հնարավոր չէ այդպես: Ընդդիմությունը, սոցիալական ընդվզման մյուս սուբյեկտներն էլ փորձում էին պարզապես ստեղծված իրավիճակից տանել հնարավորինս շատ: Մեկն իր նեղ կուսակցական շահն էր խցկում, մյուսը անձնական ռեյտինգի հարց էր լուծում: Այս ուժերով հնարավո՞ր է արմատական փոփոխությունների գնալ, թե ոչ: Ենթադրենք կա ցանկությունը ու կամքը, բայց եթե չկան համապատասխան սուբյեկտներն ու գործիքները, ինչպե՞ս ենք գնում այդ փոփոխություններին: Ներփակ քաղաքական կյանքը, էլիտիզմով տառապող քաղաքական ուժերը ինչպես են իրենց ներսից նոր կադրեր ծնելու, ինչպես են սերնդափոխվելու, եթե հասարակության հետ հաղորդակցման խողովակը խցանված է, և հասարակությունն իր պոտենցիալով չի կարողանում որևէ կերպ սնուցել քաղաքական համակարգը:
Ակնհայտ է, որ թե ապրիլյան դեպքերը, թե հուլիսյան դեպքերը մեր պետության առաջ դնում են բոլորովին նոր որակի հարցեր: Սա պարզապես ներքին տնտեսական, քաղաքական խնդիրներ չեն, դրվում է պետության անվտանգության, գոյության, կենսունակության խնդիրը: Եվ ցավալիորեն այդ հարցադրումներին ադեկվատ արձագանքելու ունակություն ցուցաբերում են 60-անց մարդիկ, ովքեր ղարաբաղյան շարժում են անցել: Ցավալիորեն, որովհետև 20 տարուց ավել այսքան սոցիալական ընդվզումների, քաղաքական շարժումների արդյունքում այդպես էլ չարչրկված սերնդափոխությունը չի կայացել ոչ ընդդիմության, ոչ իշխանության օղակներում:
Այնպես որ, դասեր պետք է քաղվեն, որովհետև այլընտրանք չկա: Բայց այդ դասերը սովորական կառավարման թերություններին վերաբերող դասեր չեն, և եթե իսկապես միտվում ենք վերանայելու, ապա պիտի միտվենք խորքային վերանայումների ու մեկ-երկու անձանց պաշտոնանկություններով, վստահության կառավարություններով, դրական համբավ ունեցող պաշտոնյաների մի քանի ոլորտում նշանակելով մեզ պիտի չխաբենք: Ապրիլյան և հուլիսյան դեպքերը մեզ զրկել են ինքնախաբեության այդ հնարավորությունից, որից մենք առատորեն օգտվել ենք քսան տարի շարունակ:

Հարցազրույցը վարեց Սիրանույշ Պապյանը