Հայաստանն անցնում է արտաքին կառավարման մեխանիզմի

«Չորրորդ իշխանություն»-ը գրում է․

Թեեւ զուտ ձեւականորեն Կարեն Կարապետյանը դեռ ինչ-որ պրոցեդուրաներ պիտի անցնի, բայց գործնականում որեւէ մեկը չի կասկածում, որ մինչեւ 2017թ. խորհրդարանական ընտրությունները հենց նա է լինելու Հայաստանի վարչապետը։ Իսկ հասարակական կարծիքը, եթե ամփոփելու լինենք մի նախադասությամբ, մոտավորապես սա է. «նա գուցեեւ լավ մենեջեր է, բայց անձերի փոփոխությամբ հարց չի լուծվի, համակարգային փոփոխություններ են պետք»։

Բայց իսկապե՞ս նա լավ մենեջեր է. «Հայռուսգազարդի» տնօրեն աշխատած տարիները չհաշվենք, որովհետեւ հեշտ է լավ մենեջեր լինելը, եթե լիքը փող կա, ընդ որում` բառիս բուն իմաստով օդից եկող փող։ Կարելի է շքեղ վերանորոգել գրասենյակները, ճոխ կորպորատիվներ կազմակերպել, առանցքային պաշտոնյաներին մի քանի հազարական դոլար աշխատավարձ տալ եւ լավ մենեջերի անուն վաստակել։ Նույնը կարելի է ասել նաեւ Երեւանի քաղաքապետի պաշտոնի մասին (դեռեւս Ռոբերտ Քոչարյանն է ասել, որ Երեւանի քաղաքապետը «փողի վրա է նստած»)։ Թեեւ, եթե անկեղծ լինենք, Երեւանի քաղաքապետի պաշտոնում Կարեն Կարապետյանի «լավ մենեջերությունը» հեչ չզգացվեց։ Մի քանի անճոռնի կրպակ ապամոնտաժեց, մի քանի շենք ներկեց ու թողեց-գնաց։

Հիմա` համակարգային փոփոխությունների մասին։ Կասկած չկա, որ Հայաստանը ներկայիս սոցիալ-տնտեսական աղետալի իրավիճակին հասել է իշխանությունների համակարգված աշխատանքի արդյունքում, ու ամենակարեւոր հարցն այսօր հետեւյալն է` Կարեն Կարապետյանը մասնակցե՞լ է այդ համակարգված աշխատանքին, թե՞ դրա դեմ է գործել։ Այս հարցին պատասխանելու համար վերլուծենք նրա կենսագրության կարեւորագույն հատվածը, երբ նա «Հայռուսգազարդի» տնօրենն էր։ Այդ փուլում Հայաստանը, կարելի է ասել, տնտեսական պատերազմի մեջ էր «Գազպրոմի» դեմ, ու պատերազմի «թեման» էլ ակնհայտ էր. ռուսական կողմն ամեն ինչ անում էր, որպեսզի Հայաստանը հնարավորինս շատ ռուսական գազ սպառի, հնարավորինս մեծ գազային կախվածություն ունենա ու հնարավորինս շատ պարտքեր կուտակի, որի շնորհիվ Ռուսաստանը հետագայում մեզ հետ կվարվի այնպես, ինչպես ուզենա։ Հայաստանի իշխանություններն էլ ժամանակ առ ժամանակ դիմադրելու փորձեր էին անում։ Ի վերջո տնտեսական պատերազմն ավարտվեց «Գազպրոմի» ջախջախիչ հաղթանակով (ինչու ջախջախիչ` որովհետեւ Հայաստանն այսօր աշխարհի ամենագազիֆիկացված երկրներից մեկն է), ու արդյունքում` Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնության աստիճանը համարյա զրոյական է (քաղաքական ինքնուրույնության մասին ընդհանրապես չենք խոսում)։ Հիմա հարց է ծագում` այդ տնտեսական առճակատման մեջ Կարեն Կարապետյանը Հայաստանի՞ կողմից էր, թե՞ «Գազպրոմի»։ Որքան էլ պատասխանը տհաճ լինի, բայց պիտի արձանագրենք` նա «Գազպրոմի» կողմից էր (ՀՀ պետական պաշտոնյա չլինելով` նա պարտավոր էլ չէր ՀՀ շահերը պաշտպանել, բայց ամեն դեպքում` տհաճ է)։

Այստեղից էլ բխում է երկրորդ հարցը։ Հայաստանի վարչապետի պաշտոնը նրան տրվել է որպես պարգեւատրո՞ւմ (որ այդքան փայլուն կատարեց Հայաստանը Ռուսաստանից անհուսալի ու անելանելի կախվածության մեջ գցելու խնդիրը), թե՞ այստեղ այլ տարբերակ է գործում` որպես հիմնական պարտատեր, «Գազպրոմը» (Ռուսաստանը) իր ձեռքն է վերցնում սնանկացող պարտապանի «ժամանակավոր կառավարումը»։ Համենայն դեպս սնանկացած ձեռնարկությունների դեպքում հենց այդպես էլ վարվում են` հիմնական պարտատերերն իրենց ներկայացուցչին են ուղարկում հիմնարկը ղեկավարելու համար։ Կոպիտ ասած` եթե Հայաստանը որեւէ երկրի, ասենք, մի քանի միլիարդ դոլար է պարտք, այդ երկիրը պիտի իր ներկայացուցչին ուղարկի, որպեսզի սա թույլ չտա, որ օլիգարխներն այդ փողերը դուրս բերեն երկրից (այլ հավաքի եւ փակի պարտքը)։ Աշխարհի բոլոր գերտերություններն ու միջազգային կառույցներն էլ այդպես են վարվում, ու այստեղ որեւէ արտառոց բան չկա։

Արտառոցն այն է, որ հասարակության ինչ-որ հատված հույսեր է կապում դրսից ուղարկված «մենեջերների» հետ։ Չհասկանալով, որ այդ «լավ մենեջմենթի» հիմնական նպատակն արտաքին պարտքը փակելն է։ Բնականաբար` ոչ այնքան օլիգարխների, որքան ժողովրդի «գոտիները ձգելու» հաշվին։