Ներիշխանական չափն ու սահմանը

1in.am-ի վերլուծականը

Կառավարության փոփոխության շուրջ տեղի ունեցող հանրային քննարկումների հիմնական շեշտադրումներից մեկն այն է, թե արդյո՞ք այդ փոփոխությունը հետևանք էր «Սասնա ծռերի» հուլիսի 17-ի գործողության, և եթե չլիներ այդ գործողությունը, արդյո՞ք կլիներ կառավարության փոփոխություն: Հասարակության մի զգալի հատված համոզված է, որ կառավարության փոփոխությունը հետևանք էր հենց այդ գործողության: Իշխանության ներկայացուցիչները հակառակն են պնդում, թե՝ փոփոխությունը «Սասնա ծռերի» հետ որևէ կապ չունի:

Իրավիճակն անկասկած առավել բազմաշերտ և հարաբերական է, և Հայաստանի կառավարության փոփոխությունը պայմանավորել միայն «Սասնա ծռերով» կամ միայն ապրիլյան պատերազմով, իհարկե՝ սխալ է:

Հայաստանում իրավիճակը զարգացման խորքային դինամիկա ունի վաղուց, և այդ դինամիկան նոր չէ, որ արտահայտվում է ներիշխանական վերադասավորումներով: Վերջին հաշվով՝ 2,5 տարի առաջ «Սասնա ծռեր» չկային, երբ փոխվեց Տիգրան Սարգսյանի կառավարությունը: Հայաստանում իշխանական համակարգը գտնվում է տարիներ տևող ճգնաժամում: Եվ տարիներ շարունակ այդ համակարգը փորձում է ադապտացվել նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակին, դրանից բխող մարտահրավերներին: Խոսքը, իհարկե, պետությանը սպառնացող ռիսկերի ու մարտահրավերների մասին չէ, դրանք ստորադաս են: Խոսքը հենց իշխանությանը սպառնացող մարտահրավերների մասին է:

Պարզապես ներկայումս աշխարհաքաղաքական միջավայրը փոփոխվել և աստիճանաբար առավել հստակեցվել է իր բաժանարար գծերով ու հարցադրումներով՝ այնպես, որ հնարավոր չէ պատասխանատվությունն իրականացնել ավանդական մեխանիզմներով և ձևերով, ու առաջացել է մի իրավիճակ, երբ այլևս պետական շահերի զոհաբերությունը բավարար չէ իշխանություն պահելու համար, և իշխանության պահպանումը, անձնական կամ խմբային կապիտալի անվտանգությունն ու անձեռնմխելիության պահպանումը առաջացրել է պարզապես հենց իշխանական շրջանակից զոհաբերությունների վտանգ: Եվ սա հասկացել են իշխանության բոլոր ներկայացուցիչները՝ անկախ դե յուրե կարգավիճակից: Հենց սա է, որ սրել է Հայաստանում ներիշխանական հակասությունները տարեցտարի: Եվ եթե դիտարկենք դրանց դինամիկան, ապա ամենևին պատահական չէ, որ դա համընկնում է համաշխարհային զարգացումների լարվածության աճի դինամիկային:

Այս տեսանկյունից ապրիլյան պատերազմն ու «Սասնա ծռերի» գործողությունները անկասկած թողել են իրենց ազդեցությունը, սակայն դինամիկայի, տեմպի առումով: Դրանք պարզապես նպաստել են իշխանության ներսում առկա դիմակայությունների գեներացիային, փոխադարձ անվստահության գեներացիային, ինչն էլ կարող էր արագացնել ինչ-ինչ փոփոխություններ, այդ թվում՝ հանգեցնելով կառավարության փոփոխության:

Սրան զուգահեռ՝ միանգամայն հավանական է նաև հակառակ պատճառահետևանքային ընթացքը՝ ֆորսմաժորային որոշակի իրավիճակներն ու զարգացումները կարող են լինել իշխանության ներսում առկա գործընթացների հետևանք կամ զգալիորեն կրեն իրենց վրա դրանց ազդեցությունը: Եվ այս տեսանկյունից որքան տրամաբանված է հարցադրումը կառավարության փոփոխության խնդրում հուլիսի 17-ի դեպքերի ազդեցության վերաբերյալ, պակաս տրամաբանական չի հնչի նաև հարցադրումը այդ օրերի զարգացումների վրա ներիշխանական հակասությունների հավանական անդրադարձի վերաբերյալ, ինչու ոչ՝ նաև ապրիլյան պատերազմի հետ կապված զարգացումների վրա հավանական անդրադարձի վերաբերյալ:

Եվ սա կարող է միանգամայն բնորոշ լինել հայաստանյան իշխանական համակարգին ընդհանրապես, որովհետև այդ համակարգն այնքան է «ադապտացվել» պետական շահերի և ռեսուրսների հաշվին ներքին ու արտաքին տնտեսական և քաղաքական անձնական կամ խմբային խնդիրներ լուծելու իրողությանը, որ անկասկած շատ հանգիստ կարող էր խախտած լինել պետական անվտանգության և մարդկային կյանքերի հետ կապված չափի և սահմանի բոլոր զգացումները: