Առևանգում, սկանդալ, լուրջ հարված իմիջին

ՀԱՅԵԼԻ / Վերջին երկու օրերին ուշագրավ զարգացումներ տեղի ունեցան հարևան Թբիլիսիում, որոնք խորքային խնդիր առաջ քաշեցին: Թբիլիսիում անհետացավ ադրբեջանցի լրագրող Աֆղան Մուխթարլըն։ Կինը՝ Լեյլա Մուստաֆաևան, ով դիմեց Վրաստանի իրավապահ մարմիններին, հայտնել էր, որ ամուսինը չի պատասխանում հեռախոսազանգերին: Լեյլան մտավախություն էր հայտնել, որ ամուսնուն ձերբակալել են Ադրբեջանի իշխանությունները…
Աֆղան Մուխթարլըն հայտնի է Ադրբեջանի իշխանությունների դեմ քննադատական հոդվածներով։ Նա 2015-ին ստիպված է եղել տեղափոխվել Թբիլիսի: Վերջերս Ադրբեջանի իշխանություններին մոտ կանգնած գործակալություններից մեկը հրապարակել էր Թբիլիսիում «ընդհատակում գործող» ադրբեջանցի ընդդիմադիրների ցանկը: Նրանց թվում նշվում են հայտնի վիրաբույժ Ֆարման Ջեյրանովի, «Ժողովրդական ճակատ» ընդդիմադիր կուսակցության փոխնախագահ Գյոզալ Բայրամլըի, լրագրող Աֆղան Մուխթարլըի անունները:
Պարզվեց Մուխտարլին առևանգվել էր և գաղտի կերպով տեղափոխվել էր Բաքու: Այս մասին գրեցին ադրբեջանական ԶԼՄ-ները: «Աֆղանը ինձ զանգեց և հայտնեց, որ գտնվում է Պետական սահմանապահ ծառայության կենտրոնական բաժանմունքում: Ես հիմա այնտեղ եմ ուղևորվում»,-Turan գործակալության հետ զրույցում ասել է լրագրողի փաստաբանը՝ որակելով ադրբեջանցի լրագրողի առևանգումն ու գաղտնի տեղափոխումը միջազգային նորմերի խախտում: Նրա խոսքով՝ Վրաստանի իշխանությունները չպետք է նրան հանձնեին, քանի որ համաձայն միջազգային նորմերի, եթե որևէ մեկին հայրենիքում սպառնում է ազատազրկում, ապա նա ենթակա չէ հանձնման:
Այս իրադարձությունը մեծ թոհուբոհ առաջացրեց Վրաստանում: Մի շարք Հ/Կ-ներ արձագանքեցին ադրբեջանցի լրագրող Աֆղան Մուխթարլիի անհետացման փաստին: ՀԿ-ները հայտարարություն տարածեցին` կոչ անելով կառավարությանը, խորհրդարանին և դատախազությանը, հրապարակավ բացատրել լրագրողի ազատազրկվելու և Ադրբեջանում հայտնվելու գործընթացում ՝Վրաստանի հնարավոր մասնակցությունը:
Վրաստանյան մամուլում շրջանառվող լուրերի համաձայն` լրագրողին Վրաստանի տարածքից առևանգել են ադրբեջանական հատուկ ծառայությունները: Մուխթարլիի փաստաբանները պնդում են, որ լրագրողի առևանգման մեջ մասնակցել է նաև վրաստանյան կողմը:
Խնդրին արձագանքել է նաև Վրաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Ուչա Նանուաշվիլին, իր ֆեյսբուքյան էջում հետևյալ գրառումը կատարելով. «Կամ պիտի լսենք բացատրություն ՆԳՆ-ի և պետանվտանգության ծառայության կողմից, թե ինչպե՞ս է ադրբեջանցի լրագրողը Թբիլիսիից Բաքվում հայտնվել, կամ էլ թող այս կառույցները քաղաքական պատասխանատվություն կրեն` Ամո՛թ, Վրաստան»…
Ի դեպ, առևանգողները չեն ներկայացել, սակայն ադրբեջանցի լրագրողը կարծում է, որ դրանք Վրաստանի հատուկ ծառայությունների աշխատակիցներ են եղել: Ավելին` լրագրողի կինը հայտարարել է, որ վերջինիս անձնագիրը և այլ փաստաթղթերը գտնվում են Թբիլիսիում: Մուխթարլիի կնոջ` Լեյլա Մուստաֆաևայի և ընկերոջ` Դաշգին Աղալարլիի խոսքերով, վերջին ժամանակաշրջանում նրան հետևել են, հավանաբար ադրբեջանցիներ:
Փաստորեն, ադրբեջանցի լրագրողը հայտնվել է Բաքվում և ձերբակալվել: Նա ասել է, որ Թբիլիսիի կենտրոնից նրան առևանգել են քաղաքացիական հագուստով անհայտ անձինք, ովքեր խոսում էին վրացերենով: Նրան նստեցրել են մեքենա և դուրս բերել Վրաստանից, ապա դաժան ծեծի են ենթարկել, կապել աչքերը և տեղափոխել մեկ այլ մեքենա, իսկ արդեն ադրբեջանական սահմանին կրկին տեղափոխել են երրորդ մեքենա, որում արդեն խոսել են ադրբեջաներենով: Մեքենայում նրա գրպանում խոշոր չափի գումար են դրել, և այժմ Ադրբեջանի իշխանությունները նրան մեղադրում են գումարի ապօրինի տեղափոխման և սահմանը հատելու մեջ: Լրագրողի փաստաբանն արդեն հանդիպել է նրան և փաստել, որ քթի և ճակատի հատվածում երևում են ծեծի հետքերը, աչքերի տակ կապտուկներ են: Աֆղանն ասել է, որ կրծքավանդակում ուժեղ ցավեր ունի, կարծում է, որ կողի կոտրվածք է ստացել:
Երեկ արդեն, մեծ աղմուկից հետո Վրաստանում գործ հարուցվեց ադրբեջանցի ընդդիմադիր լրագրողի առևանգման կապակցությամբ: Վրաստանի ներքին գործերի նախարարության հայտարարության համաձայն՝ Մուխթարլիի անհետացման գործով Վրաստանի ՆԳՆ-ում քննություն է սկսվել Վրաստանի ՔՕ 143-րդ հոդվածով (անօրինական կերպով ազատությունից զրկել): Ասվում էր, որ զուգահեռաբար մշտապես կապ է պահպանվում ադրբեջանական կողմի հետ և նշվում էր, որ հանգամանքները պարզելու դեպքում, հասարակությունը կտեղեկացվի գործի մասին:
Ապա` հետևեց Վրաստանի նախագահի հայտարարությունը: Մարդու անհետացումը մեր երկրի համար լուրջ մարտահրավեր է. այս մասին հայտարարել է Վրաստանի նախագահ Գեորգի Մարգվելաշվիլին ։ Ըստ նախագահի՝ պետությունը պիտի պաշտպանի սեփական վարկանիշը: «Լրագրողի փաստաբանի հայտարարությունը շատ ծանր է մի քանի տեսանկյունից: Առաջին հերթին, պիտի հասկանանք, որ տարածաշրջանում Վրաստանը խոսքի ազատության և մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից առաջատար է: Այս չափորոշչի պաշտպանությունը մեր պետականության պահպանման հարցն է: Վրաստանի տարածքից՝ կլինի ծովային, օդային, թե ցամաքի ճանապարհով, մարդ է անհետացել: Սա մեր պետության ինքնիշխանության համար լուրջ մարտահրավեր է: Պետությունը պիտի պաշտպանի վարկանիշն ու քաղաքացու իրավունքները, քանզի երկուսն էլ շատ կարևոր են»,-ասել է նախագահը։
Մի շարք միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպություններ, այդ թվում՝ Amnesty international-ը և Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեն, դատապարտել են կատարվածը՝ կոչ անելով անհապաղ ազատ արձակել լրագրողին:
Ի դեպ, առևանգումից ընդամենը մի քանի օր առաջ՝ «Ջեմնյուզ» ինտերնետային կայքի հետ զրույցում Մուխտարլին ասել էր, թե Վրաստանն այլևս ապահով երկիր չէ ադրբեջանցի ընդդիմադիրների համար: «Լինում է, որ քեզ բացահայտորեն ողջ օրը հետևում են, իսկ հետո դռան տակ լուսանկարներ են թողնում, որտեղ երևում է, թե որտեղ ես եղել և ինչ ես արել»,- կայքին պատմել էր այլախոհը՝ ընդգծելով․ «Վերջին կես տարում Վրաստան տեղափոխված ադրբեջանցի ակտիվիստներին՝ լրագրողներին, իրավապաշտպաններին, ձգտում են այստեղից դուրս հանել»: «Ժամանակին մենք հպարտանում էինք Վրաստանով, հիմա ամաչում ենք»,- իր հերթին գրել է ադրբեջանցի հայտնի իրավապաշտպան, այժմ Եվրոպայում ապաստանած Արիֆ Յունուսը, հավելելով՝ «Ի՞նչ ինքնիշխանության մասին կարող է խոսք լինել, եթե Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունները հանգիստ կարող են մտնել հարևան երկրի տարածք ու մարդ առևանգել»:
Ստացվում է, որ Վրաստանի իշխանություններն ըստ ամենայնի մասնակից են Մուխթարլըին բռնի Ադրբեջան տեղափոխելու գործին, կամ` եթե ոչ մասնակից, ապա գոնե տեղյակ էին, թե ինչ կարող է կատարվել Ադրբեջանցի ընդդիմադիր լրագրողի հետ:
Փաստացի լրագրողը Վրաստանում ապաստան էր ստացել, երբ Ալիևների կոռուպցիոն գործարքները բացահայտող նյութերից հետո հայտնվել էր իշխանությունների թիրախում: Մուխտարլիի հետաքննական հոդվածներից մեկն, օրինակ, ներկայացնում էր իրավիճակը Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունում, փորձելով պարզել՝ որտեղ են կորչում զինվորների համար նախատեսված միսն ու այլ մթերքները:
Ինչպե՞ս է Մուխտարլին Թբիլիսիի կենտրոնից Ադրբեջանում հայտնվել: Սա կոնկրետ հարց է Վրաստանի իշխանություններին, ընդ որում, բավական լուրջ ու մտահոգիչ հարց է: Արդյոք ադրբեջանցի լրագրողի հետ կատարվածը կարող է նախադեպ դառնալ և այլ երկրների ընդդիմադիր քաղաքացիների վրա տարածվել: Եթե ավտորիտար, նույնիսկ բռնապետական Ադրբեջանի իշխանությունների պարագայում ամեն ինչ պարզ է ու զարմանալի ոչինչ չկա, ապա ժողովրդավարության ձգտող Վրաստանի համար վերջին զարգացումները խիստ բացասական էին, և հնարավոր չէ պատկերացնել, թե տեղի ունեցածից հետո Վրաստանի իշխանությունները ինչպես են շտկելու սկանդալային իրավիճակը: