«Էն որ ռուսերեն խոսել չգիտեն, բայց հասել–մտել են Կրեմլ»․ մշակութաբանը՝ հայերի արատների մասին

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է մշակութաբան Արման Գրիգորյանը

– Պարոն Գրիգորյան, եղան և անցան ապրիլի 2–ի և մայիսի 14–ի ընտրությունները: Մշակութային առումով առաջընթա՞ց էր, հետընթա՞ց էր:
– Խորհրդարանի ընտրությունները ես չեմ հավանել: Իսկ քաղաքապետի ընտրություններին էլ չեմ մասնակցել, որովհետև իմ նախընտրած քաղաքական ուժն այնտեղ չէր:
Իսկ լայն առումով այսպես կարող եմ ասել` է՛դ է մեր մշակույթը:
– Այսինքն` ո՞րն է:
– Ելքը, մասնակցող մյուս նոր ուժերն իրենց գնահատականները տվեցին, որոնց հետ ես համաձայն չեմ: Բայց «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության քայլը, որ իր շուրջ հավաքեց քաղաքացիական սեկտորի մարդկանց, ես ընկալում եմ որպես պոպուլիզմ: Դա հետսովետական երկրներին հատուկ մի բան է: Նաև ինչ որ խորամանկ լինելու ջանք եմ տեսնում: Հայ ժողովրդի մեջ խորամանկելու մի ցանկություն կա, խորամանկ ազգ լինելու ցանկություն:
– Եվ հաջողեցի՞ն. խորամանկությունն արդյունք տվե՞ց:
– Լիդերները մտածում են` կմտնեն խորհրդարան ու խորամանկ քաղաքականություն կվարեն: Դե, շատ բաներ դեռևս չեմ կարող ասել, որովհետև նոր ուժեր են դրանք: Երկիր Ծիրանին էլ քաղաքապետարանում է լինելու:
Համենայն դեպս, ես նման բան եմ նկատում. մենք խորամանկ ենք ու հեսա բոլորին կխաբենք` համ ռուսներին, համ աշխարհին, համ ինքներս մեզ:
– Այդ խորամանկությունը կիրառեցին, որպեսզի մտնեն խորհրդարան կամ քաղաքապետարա՞ն, թե՞…
– Չէ, չեմ ցանկանում ասել, որ իրենք խաբեցին հայ ժողովրդին: Հայ ժողովրդի մեջ մի շերտ կա, որն այսպես է մտածում` մենք մի որակ ունենք, ու հիմա եկել է այդ որակը ցույց տալու պահը: Մեր քաջությունը ցույց ենք տվել, հիմա էլ ցույց տանք մեր խորամանկությունը: Միգուցե աշխարհին կարող ենք ինչ որ բանում խաբել… Ապա անցնենք ռուսների կողմն ու հիմա էլ նրանց խաբենք: Հիմա ռուսահայությունը խորամանկների մի ամբողջ հավաքածու է, չէ՞: Էն որ ռուսերեն խոսել չգիտեն, բայց հասել–մտել են Կրեմլ:
Դե, այսպիսի ազգ ենք, ի՞նչ ասեմ….
– Իսկ իշխող ուժի` Հանրապետական կուսակցության, մյուս կուսակցությունների մոտ այդ խորամանկությունը չե՞ս նկատում:
– Շատ լավ եմ նկատում, ամբողջը դրանցից է սկսվում: Սկզբում հակասովետական են, հետո դառնում են կոմունիստ….
Էն որ պետք է այսպես ասել, բայց` այնպես անել, իրենցից է գալիս:
Անկախության սկզբնական շրջանում, հակառակը, ազնիվ լինելն էր լավը: Պետք էր վերջապես լինել ռացիոնալ, ազնիվ, չէր կարելի խաբել ու սուտ իդեոլոգիաներ հորինել:
Մի դաշնակցական կին գրող ունեինք` հիշում եք, որ ասում էր` Պատրանքաթափ արեցին: Իսկ ժողովրդին պետք է պատրա՜նք…
Այսինքն` ըստ նրանց, մի սուտ բան է պետք, ու մենք այդ սուտը պետք է ասենք:
Իսկ այդ սուտը սովետի ժամանակ էր. իբր կոմունիզմ ենք կառուցում: Հենց այդպիսի պատրանքներ, իլյուզիաներ պետք է քարոզել, խաբել մարդկանց: Ու արդյունքում` կարող է և աշխարհին էլ խաբենք, ինչո՞ւ չէ:
Մոտավորապես մի այսպիսի ռևանշի պահ կար այս ընտրությունների ժամանակ: Չգիտեմ:
– Հանկարծ ու հաջողեցինք, հանկարծ ու կարողացանք խաբել…
– Չեմ կարծում: Բայց, լավ, թող խաբեն: Սակայն հիմա արդեն ինչ որ բաներ են փոխվել: Կոլխոզ, նման բաներ էլ չկան: Միաժամանակ արդեն գոյություն ունեն նոր տեխնոլոգիաներ: Մարդիկ այլևս փակ միջավայրի մեջ չեն ապրում:
Իսկ այդ խորամանկությունները բոլշևիկյան ծագում ունեն այս պարագայում: Կամ` «պատմությունը ոնց ուզենք, այնպես էլ կգրենք», «ես ուժեղ եմ ու կասեմ այսպիսին է ճշմարտությունը» թեզերն ավելի լավ կիրառել են բոլշևիկները: Այնպես որ դա` խորամանկ լինելը, հայերի հնարածը չէ:
Բանն այն է, որ հատկապես քաղաքական նոր ուժերը պետք է այդպիսին չլինեին:
– Դուրս է գալիս` անախրոնի՞զմ կա մեր քաղաքական ուժերի պահվածքի մեջ:
– Մշակութային առումով` այո, այն ժամանակակից չէ: Հատկապես անկախ Հայաստանը հենց սկզբից ավելի պարզ ու ազնիվ էր իր մոտեցումներում: Իսկ հիմա` խաբենք, թռցնենք:
Այո, համաձայն եմ, որ դա ՀՀԿ–ից է գալիս: Բայց ՀՀԿ–ն էլ այդպիսին է, որովհետև հետսովետական երկրները, որտեղ կոմունիստները մնացին իշխանության, կամաց–կամաց դեմ դուրս եկան լիբերալիզմին: Թե` ի՞նչ է լիբերալիզմը, լիբերալիզմը վատ բան է, էս է, էն է: Այսինքն` դուրս էր գալիս, որ ազատությունը վատ բան էր:
Ու դրա փոխարեն, բնականաբար, այլ շահ պետք էր դնել իրենց գաղափարախոսության մեջ: Նոր քաղաքական ուժերը դեռևս այսպիսի բաներ չեն կարողանում բացահայտ ասել ու մտել են գրական–գեղարվեստական ժանրի մեջ:
«Երկիր Ծիրանի». լա՛վ, ամոթ չէ՞: Այդ ի՞նչ է նշանակում, այդ ի՞նչ կուսակցության անվանում է:
– Ճիշտն ասած, ես էլ չեմ հասկանում ծիրանի ասելով գո՞ւյնը նկատի ունի, թե նկատի ունի ծիրան պտուղը: Այսինքն` ծիրան պտուղի երկիր:
– Որովհետև իրենց պետք էլ չէ, թե դուք ոնց կհասկանաք: Հա, գուցե նկատի ունեն պտուղը: Իրենք չեն էլ պատկերացնում, որ ծիրը տիեզերքի սահման է նշանակում:
Մի խոսքով` ես մտածում եմ, որ մի քիչ գավառական է այս ամենը: Լավ բառ գտա` գավառական:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում